من بو می دهم                                                                 بوی تو را می دهم

                                                           همه شعرهای فردین نظری

مجموعه آثار، جلد اول

این کتاب نه تاریخی دارد ونه جغرافیایی ،           

                                      برای آن هایی که                

                                                                     نه تاریخی دارند ونه جغرافیایی .

مجموعه آثار، جلد اول                                          

                               من بومی دهم ، بوی تو را می دهم                 

                                                همه شعرهای فردین نظری تا 1390                                    

   چاپ و نشرآزاد،تهران                               

           عکس های جلد:

سجادجمالی                          

                      کلیه حقوق این اثرمتعلق به شاعرمی باشد                     

                                   این کتاب جهت چاپ درنروژ ( اسلو ) تدوین شده است .

" م ن   س ا ن س و ر   د و س ت   ن د ا ش ت "                                  fardin-nazari.blogfa.com

مجموعه آثار، جلد اول

همه شعرهای فردین نظری

من بومی دهم، بوی تورا می دهم

قراروخواب زحافظ طمع مدار ای دل                      

                               قرارچیست ؟ صبوری کدام ؟ خواب کجا ؟

.....

لزومی ندارد                               

                      به فردین نظری                

                                            شاعربگویند.

نادرحقی :

 آن وقت می آید بالاو سطح حیاط را دربرمی گیرد. همه ازاو فرارمی کنند. کمی طول می کشد، اما اوبه زندگی فعلی اش عادت می کند. او دیگرپذ یرفته است که باید بوبدهد، واگربو ندهدغیرعادی ست. او دیگرکوچک نیست، اوبزرگ است وازدرک این مطلب لذت می برد. او با تمام وجود پذیرفته است که فاسد شده. او یک کثافت تمام عیاراست .

             برداشت از کتاب هستی شناسی این دو غول / کار مشترک نادر حقی و فردین نظری .

     چشم هام را می بندم

                                 جهان

                                                مخاطب من است .

..... این ها اسم نیستند،کلمه اند وکلمه ها اسم اند. محوراین اسم ها یک اسم است، یک کلمه که همه اسم ها وکلمه های دیگربازتاب آن یک اسم اند، بازتاب آن یک کلمه که این روایت را بازسازی می کند، این داستان را،پس آن یک کلمه وآن یک اسم هرچه که باشدیک کس است، یک نفرواین یک نفربودن، یک کس بودن، کلمه را به اسم تبدیل می کند وخواب و رویا را به واقعیت، به زندگی ، پس این کلمه ها واسم ها زندگی اند و زندگی تنها یک کلمه است، یک اسم ...

شمس :

... مرا گفتند به خُردی، چرا دل تنگی ؟                       مگرجامه ات می باید، یا سیم ؟                   

                                 گفتمی : ای کاشکی این جامه نیزکه دارم بستاندی .

.....................................................................

... می گوید : یارب آخر سوختم، ازاین بنده چه می خواهی ؟    

              فرمود : همین که می سوزی .

.....................................................................

... گفت : نماز کردند ؟                                        

                       گفت : آری .                                   

                                       گفت : آه                                   

                                            یکی گفت : نمازهمه عمرم به تودهم ، آن آه را به من ده .

......................................................................

سنایی به وقت مرگ چیزی می گفت زیرزبان، گوش چون به دهانش بردند این می گفت :

بازگشتم زان چه گفتم زانکه نیست     درسخن معنی و درمعنی سخن.

................................................................................

... مقالات شمس (من و مولانا) زندگانی شمس تبریزی / ویلیام چیتیک/ شهاب الدین عباسی / انتشارات مروارید1386.

من با آنتونیونی مخالفم :

دریکی از روزهای آینده تو را می بینم                     

                       خودم را به تومعرفی می کنم              

                                          یکی ازکتاب هایم را برایت امضاء می کنم                  

                    ودرآن می نویسم :

من با آنتونیونی مخالفم ،                                                         

     تمام رابطه ها برپایه سوء تفاهم نیست .

شعرمقدمه :

......

... لزومی ندارد به فردین نظری شاعربگویند                         

                همین که پنگوئن ها خودشان را می کشند به سمت این زندگی معمولی

و شاعرکُردستان که می گوید: " شعر، ته نیا شعر"              

                     ودست پاچگی که می ریزد میان ابروهای کولی .

... مهم انفجارچشم هاست                                       

                         که دریا را آن قدرکوچک کند درنگاهت       

                                         که میان انگشت دانه ای لنگربیندازی                                                    ودختربچه ای بشوی میان زانوهام                                       

              با بُرشی ازابروها واندامت .

... فردین نظری شاعرنیست، بسیارخُب          

                                     دیوانه ای که غروب های جزیره را سوت می زند

وهی لیزمی خورد                              

                                          و پایین

                             وعقب

                    و پایین

          وعقب .

... من شاعرنه، جسد                        

                                               تو، ملکه ی کندوهای عسل ،          

                                                من کرگدنی که فضا را دچارعطسه می کند ،

شما تماشایی که به تیراژماسه ها تکثیرمی شوید

شما این همه نقطه ........................................................... و من

پاهایی که مدام لیز می خورند                                                                و پایین

                            وعقب

                     وپایین

          وعقب ...

چراغ خواب                                                                                                                                                 دود می كند در یك شب برفی .......

" شعر ژاپن"

شقه شقه :

شقه می شوم

شقه شقه می شوم                                                                                                            

 شقه شقه شقه شقه می شوم .

شقه می شوم                                                                                                                  

 شقه شقه می شوم .

نی لبك گلویم را می بُرد با اعمال شاقه                                                                                   

  نی لبك از تویم رد می شود و من                

                       شقه می شوم                                                                            

                      شقه شقه می شوم                                                                                                           

  شقه شقه شقه شقه می شوم دربازی كودكانه ی این مرد ماندنی . . .

آی چهل سالگی :

لطفاً فنجان قهوه ای تلخ      

                                                               وكارد آشپزخانه ای كه هدیه آخرتوباشد برای قفسه سینه ام  

                           ای كینه ی زنانه گی جهان دراخم های تو .

انگاركه كیك تولد چهل سالگی ام را قاچ می زنی                

                       ولزج خون درانگشت هات.

لطفاً فنجان قهوه ای تلخ                                                    

              وكاردی گُم شده دررگ های سینه ام درعصرچهل سالگی

چهل سالگی همه ی ما.

ازدحام :

ازدحام كبوترازگلوم درچشم های فلج این مرد چه دیدنی ست        

                                         درخیابان درخت و پروانه بر شانه هاش .

ساعت هفت عصر                                                                      

       سیزدهم فروردین اسدآباد                                                                                      

                          ازدحام من برخیابان و                     

                                             ازدحام تو برمیدان اعدام .

تهران خلوت                                                       

                                                      زایمان پروانه و ازدحام تو بر تن ام چه دیدنی ست .

ازدحام كبوترازگلوم                                                       

                                       زایمان پروانه                                                                                                           وخیابانی همیشه ازدرخت چه دیدنی ست ...

برای ( . . . . . )

كرگدن های یونسكو :

حتا اگركرگدن های " یونسكو" ازمن عبوركنند                      

               مثل زفاف تیری از ران.

نه آب می خواهم نه نان و نه شیارمیان پستان هایت را           

                   هم چون دره ای داغ.

می آیی و نمی آیی و لذت می برم                    

                                می روی با گاوچرانی بور/ سیاه / سُرخ و لذت می برم

و می میری هم چون فاحشه ای در بهمن خیابان          

                                و كرگدن های یونسكو                      

                                                    كه ازمن عبورمی كنند با تفنگ                                                              . . .

" آهو"

چیزی در ران های توغلتید به خون و چرخی تند درحوالی آن شكم .         

                               ماه شریك بود دراین گناه        

                                                                                   دردویدن وغلتِ دررخت خواب

و                         این آهوی درتیررس ...

شعرکوتاه قتل عام نکردن کلمه هاست.

و دهان تو ...

وسگی بدود دركوه های كُردستان ......

بُزچرانی دركوه های غرب                    

                                            اسبی در دشت های جنوب      

                                                             گیوه ای مانده دربوران های شمال       

                                                     و دستمالی كه باد وحشیانه به آن تجاوزمی كند ...

كاش این اتوبوس مرا از شهرخارج كند                               

                     وسگی بدود دركوه های كردستان دربرف ...

من من نبودم :

من من نبودم                                                           

                                                 و شب غروب را دركاسه آورده بود                                               

                                  و من نمی فهمیدم و نمی دانستم .

نه خیابان خیابان بود و نه آدم ها آدم و نه من من بودم ، اما بی شك                                                                                                                                                                           شب شب بود وغروب كه در كاسه مثل خون می جوشید .

////////

بیست و نه اسفند / تهران / ظهر گرم خیابان               

                                                       یعنی جهنم در راه است و جوشیدن خون دركاسه                        

                                        و شب غروب را دركاسه آورده بود و من                                                                        نمی فهمیدم و نمی دانستم  و من من نبودم .

شاد: ( زمستان هشتاد و شش )

شاد ازهوا و شاد ازبهار                    

                                                                                          شاد ازغروب خسته در بالكن

 و                                                                                                      شاد ازنسكافه ی عصر.

شاد ازحروف و لباس و گنجه ها ونوشابه ها                                                        

                            شاد از تلخی ی قهوه وخیابان                                           

                    شاد ازنگاه عابران واستفراغ

شاد از سربازو ساك وعقربه های عقیم 

شاد، شاد، شاد                                                                                                                               شاد ازهجوم وحجم فنجان ها

و شاد ازنسكافه های عصر. . .

وخدا نمک را آفرید ، و خدا تو را آفرید ...

برای ................ که ................... سال هاست ....................

زنی كه آمدن اش خوب بود و رفتن اش بد بود . "حسین منزوی "

  انتهای كوچه را كه پیچیدی گفتم :                  

                                   شاید بیست سال دیگر دوباره كمی خندیدیم                                                                                          فقط كمی . . .                  

                                         و وای به حال ما      

    از این سهم كم .

دیننننننننننننننننننننننننننننننننننننگ :

خودت همه چیز را لو دادی و رفتی                 

                                       گفتی: (...........................................................)       

                                                                                                                    و جهان                                                                                    

                             هندوانه ای كه برسنگ فرش خیابان جان داد ...

برای شعله و فاطمه ، و درعزای تخیل و اندوه :

خوبم وخراب                                                      

                                                          خوبم

وخراب                                                                     

                                             خوبم وخراب.

مته بر استخوان دارم و تیغ برپیشانی                                                                                             وهزارحنجره آواز بی لنگر و بی بادبان .

خوبم وخراب                                                                        

                                        خوبم وخراب         

خوبم وخراب                                                          

                                                  و آتش فشان درگلو وحادثه درآبادی .

طناب برثانیه هایم از بغض و زمحریراز این شبح .

خوبم وخراب                                                               

                                                خوبم وخراب                             

     خوبم وخراب                                                              

                                                 و كفن و دفن مردی كه زنی تابوت اش را به آشیانه عقاب می كشید ...

نهم مرداد هشتاد و هفت، اسداباد .

...... این عبارت را توی كتاب هایی می نوشتم كه برای دوستان وجوان های علاقه مند به ادبیات و كمی هم به خودم امضاء می كردم ، بیشترهم خیابان شانزده آذركه محل ثابت من بود برای بساط كتاب و بیشترهم دردوره هایی كه من را تند و تند می گرفتند و برخی از بچه ها نگران نبودن هایم می شدند تا این كه كم كم دیدم و به این باور رسیدم كه این عبارت كم از یك شعربی نظیر ندارد .

خیابان شانزده آذر :

من                                                                                                 

                      خودكُشی نمی كنم                                                                                                      تاهر وقت توآمدی                                   

                                                                 این جا باشم ...

من و تو آن دو خطیم آری، موازیان به ناچاری

   که هردو باورمان زآغاز به یک دگر نرسیدن بود.                                            

                                               حسین منزوی .

ما نیز روزگاری  ............  "احمد شا ملو"

تابستان هشتاد وهفت، برای ...

 سلام ، اما نه                                                                                                           

 دیگرنه من من هستم                                                                                               

 نه تو ترانه ای درنگاهت داری .

ما                                                      

                                                                   من و تو                                                                                          

                        كجای جاده را اشتباه پیچید یم ؟

من و ...

من و درخت                                                         

                 من وكابوس و نرده های قبرستان                                                                                

            من و شهوت شكوفه های بادام و نیزه های خون و بوسه                                                          من و معشوقه هام،                                              

                               ازسُرخ و سفید و سیاه                

                                                         تا كبود ترین چشم های جهان .

حالا فقط درخت مانده و خیابان                                 

                           و پوست و استخوان زنی كه             

                                                روزگاری می مُرد، برای خنده های گاه به گاهم .

اگرپول دارشوم :

با عشق و احترام برای/ خانم فاطمه نظری/ و كیف پولش/ و چشم های زیبا ودست های كوچك اش به وقت گاز زدن ساندویچ/ و آینده اش/ و اندوهی كه از من به یادگار دارد ....

... اگرپول دارشوم قبل ازهرچیزخانه ای می خرم       

                                    تا تو درآن اتاقی مستقل داشته باشی ، با دیوارهایی به رنگ دل خواهت                    و تابلوهایی كه خودت كشیده ای ،              

                                و یك خط تلفن مستقل و كلیدی تا بتوانی در را از توقفل كنی           

                    تا دنیای خودت را بسازی ، دنیایی كه مال خود خودت باشد .

اگرپول دارشوم برایت لباس هایی را می خرم كه دوست داری         

                وكیف وكفش هایی زیبا و شال و كلاهی گرم برای روزهای خیلی سرد .

اگرپول دارشوم درتغذیه تو انقلابی به پا خواهم كرد.                

                   گوشت می خرم و مرغ و ماهی،               

                              با نوشابه های متنوع و سالادهای فصل.         

                                         همبرگر مخصوص و انواع كباب و میوه هایی كه حراجی نباشند                           و پسته هایی درباز كه به تو لبخند می زنند.

قسم می خورم، قسم می خورم كه اگرپول دار شوم ،        

                             یعنی اگر خیلی پول دار شوم برایت ماشین هم می خرم          

                         وحتا خانه، خانه ای برای خودت                                 

         و با رابطه های دل خواه خودت و با شیوه ی زندگی یی كه خودت دوست داری  و آرزویش را داشتی، بدون دخالت های من .

اگرپول دار شوم برایت یك حساب بانكی هم بازمی كنم        

                           وهیچ وقت نمی گذارم كه حسابت خالی بشود ، قول می دهم ، قول شرف .

این ها آرزوهای پدرشاعری ست برای دخترش ،           

                                اما تو نگران نباش چون من دربرابر این چیزها از تو هیچ چیز نمی خواهم ،    

     هیچ چیز                                                                    

                      به جزء یك چیزخیلی كوچك اما بزرگ و با شكوه.       

                                   من ازتوبرای ادامه زندگی ات فقط به فقط می خواهم كه احمق نباشی                     كه تاوان حماقت وحشت ناك و جان كاه است.

...............

من برای تو عشق آورده ام

با انبوه نگاه و كول باراندوه و تازیانه هایی كه برگرده ام می زنی .

من دست هایم خالی بود                    

                                                      و تو چشم انتظاری كودكانه ای بی غرض

من تُهی بودم تُهی تُهی تُهی         

                                     و تو دست هایی كه درسودای آسمان بودی و من تُهی تُهی تُهی .

ما زندگی مان را قمار كردیم وهردو باختیم             

                                      كه انگار روی این میز قرار بر بُرد هیچ یک از ما نبود .

تابستان هشتاد و شش / تهران .

                                       من با مارگریت دوراس زندگی را هم چون اسطوره زیسته ام                                                                   گفت و گوی رویا ملکوتی با                                                                            فردین نظری    

                                                                              ادبیات، زیبایی شناسی و آسیب شناسی هنر  

ورودی رویا ملکوتی به این گفت وگو:    

 من فردین نظری را زیاد دیده بودم، بیشتر ازهرجایی هم درجلو نرده های دبیرخانه دانشگاه تهران دراوایل خیابان شانزده آذر که به قول خودش امپراطوری او بود. منطقه ای که به خاطر تحولات اجتماعی و سیاسی این سال ها من و هم کلاسی ها و خیلی های دیگر به این منطقه لانه زنبورهم می گفتیم. من دانشجوی ترم های آخر کارشناسی معماری بودم و البته گرایش عجیبی به هنر داشتم. از عکاسی و نقاشی گرفته تا سینما وادبیات و هنرهای تجسمی و مفهومی که همین فردین نظری در همان دیدارهای اول تکلیف من را یک سره کرد و تقریباً وادارم کرد تا فقط نقاشی کنم، تا جایی که یک روز غروب سراغش رفتم و بدون مقدمه بهش گفتم که از دانشگاه انصراف داده ام تا فقط نقاشی کنم که اولش نگران شد و ترسید که نتوانم از عهده خودم برآیم، اما آن روز وقتی داشتم ازش خداحافظی می کردم با قدرت بهم گفت که : " من به این خاطر از تو خوشم می آید که خری." و من هم این حرف را قبول داشتم و یادم نمی رود که بعدها چه قدر نه تنها در باره نقاشی که در باره همه هنرها توان مندتر شدم و چه قدر به توصیه فردین نظری لذت بردم از نوع نگاهی که به هنر پیدا کردم.       توی کتاب " در می زنند " برایم نوشته بود : " من خودکُشی نمی کنم / تا هر وقت که تو آمدی / این جا باشم ." و اسم این شعر را هم گذاشته بود " خیابان شانزده آذر" و واقعاً که خدنگ وارو به قول خودش پلنگانه محکم پای حرفش ایستاده بود و خود من حداقل پنج سال شاهد حضور هر روزه این آدم بودم و ساعت های زیادی که با آدم های زیادی حرف می زد و هر چند دقیقه یک بار هم از شنونده هایش که از نظر من بسیار مشتاق شنیدن بودند می پرسید که : خسته ات که نکرده ام، و کسی را خسته نمی کرد و حداقل تا جایی که به من مربوط است خود من را، که گاهی بیشترازچهار ساعت کنار دست اش روی پله ها کنار بساط کتاب های خیلی خاص اش می نشستم و به حرف هایش که مسلسل وار ازدهانش خارج می شد گوش می دادم. حرف هایی که با هیجانی که داشت و مثال هایی که می زد و نقل قول های بی نظیری که چاشنی شان می کرد جذاب تر می شدند و تکراری نبودن حرف هایش هم من را و البته هر کسی را سر شوق می آورد و این حرف زیبای "هاینریش بُل " که می گفت وقتی از او پرسیده اند چرا به فرانسه آمده ای می گوید: " فقط به خاطر زن های زیبایش." را هرگز فراموش نمی کنم.       شانزده آذردر سال های بین هشتاد تا هشتاد و شش برای من شده بود یک کلاس خیابانی در محضراستاد فردین نظری که از این کلمه استاد به شدت بدش می آمد و می گفت من را به یاد برخی ازاستاد های احمق دانشگاه می اندازد، مثل آن هایی که با زبان بیهقی حرف می زنند و بعد از یک قرن هنوز به نیما می گویند نثر نویس وبه اسطوره ای مثل فروغ حرف هایی می زنند که لایق خودشان است و می گفت وقتی به فدریکو فلینی لقب استاد می داده اند می گفته که خیال می کرده دست اش انداخته ان، اما نه من و نه هیچ کس دیگری فردین نظری را دست نمی انداختیم که در کنار ش انگیزه های فراوانی پیدا می کردیم برای زیستن و کار هنری کردن در هر شرایطی.       در هرحال دلم می خواهد خیلی حرف ها درباره فردین نظری بزنم که بعدها به جای استاد مجبورم کرد بهش بگویم عمو فردین. درباره تیپ راحت و ساده و جذابش، در باره صراحت اش درنقد و اطلاعات عمیقی که از همه هنرها داشت و من خودم می دیدم که چه بحث هایی می کرد در باره ادبیات و سینما و تئاتر و حتا هنر های تجسمی و هنرهای مدرن دیگری که هنوز درایران خیلی جا نیفتاده اند و باید حرف بزنم در باره سرنترسش که بارها گرفته بودنش، اما همواره بود و حضور داشت، در باره تنوع آثارش و این که همیشه چیزی برای خواندن داشت و حرفی برای گفتن، در باره آدم های گنده ای که سراغش می آمدند و گاهی تعجب می کردی که با این آدم های بزرگ و مهم و معروف هم راحت حرف می زد و گاهی هم در حضور خود من پنبه شان را بد جوری می زد و از همه مهم ترهم تاثیری که روی خود من گذاشت وهم کلاسی هایی که بعضی های شان به خاطر شیوه و سبک زندگی و دیگر دلایلی که داشتند او را تنها شاعر ونویسنده و حتا روشن فکرقابل اعتنای معاصر می دانستند که با نظراتش خود من را وادار به کارهایی کرد که بعد ها دیگر این جبر بخشی ازشخصیت من شد و من توانستم مسافرت های زیادی به سراسر ایران و یکی دوبار هم به هند و ترکیه و مالزی وجاهایی در روسیه  بکنم و نقاشی هایی که در بعضی از آن ها حضور عمو فردین را حس می کنم و این که همیشه به عنوان آخرین جمله در هر دیدار به من می گفت که : نگران نباش و من که گاهی فقط برای شنیدن این جمله سراغش می رفتم تا به آینده خودم و کشورم امیدوارم کند.      و من وعمو فردین بودیم و بودیم تا این که در یکی از روزهای گرم تابستان هشتاد و پنج با ضبط صوت کوچک صورتی رنگم و چهار تا نوارکاست سراغش رفتم و چند ساعت حرف زدن مان را با اجازه خودش و به نیت یادگاری ظبط کردم که بعد ها از من گرفت شان تا آن ها را روی کاغذ بیاورد و البته با تغیرات کمی که نه از سر ترس که به خاطر تمیز شدن کار بود و این چند خط مقدمه که خودش در شکل گیری آن نقش داشت و خودش راهنماییم کرد تا چگونه بنویسم تا کمتر بهش فحش بدهند و خیلی هم گنده اش نکنم که به حد کافی باز هم به قول خودش دشمن دارد که بعدها نوارها را به من پس داد و از من این مقدمه را خواست و الباقی کار که به عهده خودش بود و من که حالا چند وقت یک بار به طوراتفاقی عمو فردین، استاد فردین نظری را در حوالی جلو دانشگاه یا در کافه ای جایی و گاهی در کنار کسی می بینم و سر شوق می آیم واز همه جالب تر این که نه من و نه اوهیچ وقت ازهم آدرسی یا تلفنی نخواستیم تا شاید بخواهیم که برای یک بار هم که شده هم دیگر را با برنامه و قرار قبلی ببینیم چون به قول خود عمو فردین : " ما از سر اتفاق بودیم."                                                                                         رویا ملکوتی اصل/ تهران/ پاییز1388  

       ورودی فردین نظری به این گفت وگو :         خوشگل بود و کوتاه قد. لباس هایش راحت بودند و ساده. نقاشی هایش برعکس خودش که سفید بود و شیرین، سیاه بودند و تلخ ، می گفت تلخی را از من یاد گرفته که این حرف نگرانم می کرد که تا به حال چند نفر را تلخ کرده ام با نوشته هایم. عالی می خندید وعالی حرف می زد و چشم درچشم های من و سرش که به خاطر کوتاهی قدش از عقب تا ته خم اش می کرد تا چهره به چهره من باشد و بیشتر موقع ها هم کنار من می ایستاد روی پله، یا سکوی کنار خیابان تا هم قد من شود وحریف حرافی هایم که یک بارهم رکورد زدیم وهفت ساعت تمام در گوشه خلوت کافه البرزدرخیابان وصال گفتیم وگفتیم وگفتیم، از ادبیات و نقاشی و سینما و مجسمه سازی وعشق و دل تنگی و روشن فکری و سیگار و مشروب و اخلاق و سکس و همه چیزهای دیگری که در دنیا وجود دارند و خوش حال بودم که می گفت من به زندگی برگرداندمش. نترس بود وکله خرو دیوانه گی را درچشم ها و کارهایش می شد دید وشیفته گی  که به من داشت و گاهی غیر قابل کنترلش می کردو مجنون در نقاشی هایش که این جنون بود که یک بار یک تکه گوشت قرمز را کشیده بود که چاقوی دسته بلندی توی آن فرو رفته بود. سابقه خودکُشی هم داشت و اگر پا می داد دومتر زبان برای دفاع از خودش و محترم و دوست داشتنی و شیرین و البته خط اش که مثل من افتضاح بود. نماز می خواند و روزه هم می گرفت و خدا را هم قبول نداشت و دست به جیب هم بود و همیشه با میوه و ساندویچ و شیرینی می آمد و گاهی هم با پیراهنی، تیشرتی چیزی برای من. گاهی زیاد به من سر می زد و گاهی برای چند وقت گم و گور می شد و بیشتر دیدارهای مان هم پای بساط کتاب بود. می گفت بیشتر کتاب های من را می خواند و می گفت که در عالم هنرعاشق سه نفر است : ون گوگ ، کافکا و من که شاید به خاطر همین حرف او بود که من در لحظات ناامیدی خودکُشی نکردم و به خاطر حرف هایی از این دست که بعضی ها دانسته و ندانسته می زنند که آخر سر آدم را یا نجات می دهند و یا نابود می کنند.      من دوست اش داشتم، هر چند اعتراف می کنم که هیچ وقت نتوانستم درست و کامل بشناسم اش و این گفت و گو که حاصل کل کل های ما بود، برخی از روی چند نواری که از حرف های من ظبط کرد و برخی هم از حافظه او و یا من با ارجاع به آن همه حرف هایی که با هم می زدیم، با کمی هم دست کاری و جابه جایی وپاک کردن بعضی از اسم ها که از چشمم افتاده اند و بعضی حرف ها که لوس به نظرمی آمدند و اضافه کردن حرف هایی که شاید جا مانده بودند .      خلاصه حکایت من و سرکارخانم ملکوتی این گونه بود. یک بار هم این چند وقت یش ها روی وبلاگی که برای من ساخته بودند یادداشت گذاشت بود که : " زندگی می دهی، شعر می گویی، رمان می نویسی، پس من کجای این شیار قرار دارم." که فکر می کنم جوابی برایش فرستادم و یادم نرود بگویم که این دوست ملکوتی من استاد بوسه بود و کم من را بوس نکرد در سال هایی که من را می دید و جلو راننده های خطی گوهر دشت و کرج و فردیس در همان ابتدای شانزده آذر که امیدوارم من را به خاطر این وقاحت و بدجنسی و اعتراف ببخشد و به صلیب نکشد چون این متن را قبل از سروسامان دادن و چاپ و نشر نشد که نشانش بدهم و شاید باید بیشتر درباره اش حرف می زدم که نزدم ..... و بعدترها که از دوستی شنیدم که انگار به فرانسه رفته بوده و حالا که دیگر نیست و نمی بینم اش و ای کاش بشود که این گفت و گو به دست اش برسد و بخواند تا شاید دوباره یادی از ما بکند در سرزمین آدم گنده های هنر قرن بیستم ............... و در هر حال.....                                                                                                                       1389، تهران                                                                                                                                                                                                                                                               پُل والری می گوید: دو خطربی وقفه جهان را تهدبد می کند، نظم و بی نظمی...  

   .....رویا ملکوتی: یکی از شاعران هم نسل خودتان، ازمدعیان دهه هفتاد از شما به عنوان نماینده ادبیات بی بند وبارایران اسم برده بود، اگر عصبانی نمی شوید از این جا شروع کنیم و این که چرا کار شما به این جا کشید و اصلاً برای این آدم توضیح یا جوابی دارید یا نه ؟

               فردین نظری: قبل ازهرچیزخوشحالم که نا متعارف شروع کردید چون می ترسیدم که از من بخواهید تا شعر را تعریف کنم و از سوابق تحصیلی ام بگویم که خوش بختانه ندارم ،وخوشحالم که به قول شما این آدم از من با عنوان بی بند و بار اسم برده که نشان می دهد کمی تا اندکی فهمیده که من چه می گویم و اگر اسم این شاعر باز به قول شما دهه هفتادی را نمی برم به این خاطر است که خُب دهه هفتاد هم مثل شاعران منسوب به این دهه تمام شد و از طرفی نمی خواهم با اسم بردن، این آقازاده را کمی معروف کنم، اما جواب شما این که من همیشه مُهره خوبی برای قربانی شدن بوده ام و خودم هم برای این قربانی شدن مستعد هستم وتنم می خارد و ازطرفی همیشه کسانی هستند که باید در هرعرصه ای خط های قرمز را ندیده بگیرند و بروند به مرزهای ممنوعه که من در ادبیات بعد از انقلاب این کار را کرده ام و شاید جزء انگشت شماری ازاین پدیده ها باشم که حتا مهاجرین بعد از انقلاب که در امریکا و اروپا و اسکاندیناوی و جاهای دیگرهم نتوانسته اند وارد این دنیای ممنوعه ای بشوند و شاید هم نخواسته اند که از نظر من دنیای مقدسی ست که خُب کوتوله ها آن را بی بند و باری می دانند، ومحافظه کارانی که اعتراف کرذه و می کنند که در تمام طول زندگی هنری شان دوست داشته اند که مثل من حرف بزنند که نزده اند که از نظر من نتوانسته اند چون آدم این وادی نبوده اند و نباید زیاد خودشان را سرزنش کنند و دستشان هم بابت کارهایی که کرده اند درد نکند، اما من به شخصه اگر قرار باشد که کارنامه ای اخته وبی تخم و ترکه از خودم به یادگار بگذارم ترجیح می دهم که خفه شوم و بروم دنبال کار دیگری به جزء نوشتن.

ملکوتی: من همه کارهای شما را خوانده ام، بعضی را هم چند بار، مثل راوی و در می زنند و تمرین بردن لذت که چند بار از شما خریده ام واز من دوستانم آن را دزدیده ان و معرکه است آن قسمت دوست داشتنی ها و دوست نداشتنی هایش. سوالم این است که شما این همه تنوع را از کجا آورده اید و تقریباً به هر سوراخی سر کشیده اید. من خودم نقاشی می کنم و با این که با کلمه سرو کار ندارم، اما این قدر متنوع نیستم، نمی توانم کارهای جدید و متنوع بکشم و جلوی پایه نقاشی به زانو در می آیم .

               فردین: خیلی ساده بگویم .من هر چیزی که ذهنم را در گیر کند به سرعت سراغش می روم و به آن می پردازم. من از آن هنرمندهایی نیستم که می خواهند دست به خلق شاهکار بزنند. تو هم فکر می کنم اگر راحت باشی و به پیکاسو بودن فکر نکنی و رویا ملکوتی نقاش باشی چیزهای زیادی داری در خودت برای کشیدن. مثلاً من اگرالاًن بخواهم برای تو شعر بگویم یا شعری برای تو بسازم می گویم :      چه روسری زیبایی / رنگ سُرخ که به من امید زندگی می دهد / و این دست های زیبا که نباید با کارهای مسخره خراب شوند. / این طوری مضمون ها بی نهایت می شوند وتنوع خود به خود به وجود می آید. مثلاً امشب که رفتی خانه سعی کن چهره من را بکشی و یا باقی مانده ساندویچی را که گذاشتی آن جا روی پله ها و سعی هم نکن که دنیا را عوض کنی و نجات بدهی چون دنیا را نمی شود نجات داد این خود آدم ها هستند که باید نجات پیدا کنند و به ساحل برسند که می رسند فقط کمی دیر.

ملکوتی: " با خنده و تعجب " اما این جا تکلیف الهام درهنر چه می شود ؟

               فردین: من تا رویا ملکوتی را دارم نیازی به الهام ندارم، تو را نمی دانم. اما از شوخی گذشته من فکر می کنم هنر مدرن و فرا مدرن امروز البته نه از نوع مسخره اش بیشتر محصول خلق و بداهه گی ست. توضیح این حرف کمی سخت است، اما هنرمند امروز بیشتر حالت یک عکس العمل فوری در برابراتفاقات بیرونی و درونی را دارد، یک جور واکنش سریع و فوری و بداهه. البته شاید من این طوری باشم. مثلاً من گاهی می توانم با کمی تأمل کار بهتری را درپروسه خلق یک شعر انجام دهم، اما نمی دانم چرا اصرار دارم درهمان طور ماندن اثر، که این حس خودخواهی و اصرار را بخشی از کار می دانم و در شعر بهش می گویم جنون شعر که باید دست نخورده بماند. گاهی فکر می کنم که صادق هدایت می توانسته با دست بردن در بعضی از داستان هایش آن ها را قوی ترکند و ماندگارتر، اما انگار او هم همین اصراری را که من می گویم داشته. انگار می خواسته بگوید که داستان ها را بی خیال، خودم را عشق است یا "ون گوگ " که می گویند چند هزار تا طرح نصفه نیمه دارد که اگر این قضیه را ربط بدهیم به نارسیسم و خودخواهی و خودشیفته گی ازهمین اول بگویم و تو هم حواست را جمع کن که من آدم بسیار بسیارخودشیفته ای هستم که بابت این قضیه خیلی هم لذت می برم و بخش عمده ای از اقبال درکارهایم را محصول همین خودشیفته گی می دانم.

ملکوتی: خیلی جالب است، یعنی شما خیلی جالب هستید.

               فردین: خودم هم همین طوری فکر می کنم و نظرم این است که اگر آدم در ابتدا خودش را دوست نداشته باشد چه طور می تواند دیگران را بخواهد و مگر می شود و این حرف به خاطر دیگران حرف چرتی ست، باور نمی کنی برو از پیکاسو بپرس که نظر جالبی در این باره دارد.

ملکوتی: چیزی که همین الاًن به ذهنم رسید این است که شما از این شیوه خسته نشده اید. کارهای بدون مجوز با این شکل غیر حرفه ای و این وضعیت فروش کارها، آن هم برای مدتی طولانی که خود من چند سال است شاهد آن هستم. فکر نمی کنید که باید این شیوه را تغییر بدهید؟

               فردین: من خیلی هم از این وضعیت راضی نیستم، فکر می کنم این سوال را باید از سیستم مزخرف و فاسد ومافیایی و سنتی وبیمارو کُند و حقیر و دولتی و کوته بین چاپ و نشر این مملکت بپرسید که البته هر کدام از این صفت هایی که من به این سیستم دادم خودش جای زیادی برای بحث دارد. اما در باره وضعیت من این که فعلاً شاید چاره ی دیگری ندارم و زورم به بعضی از مسایل نمی رسد و ازطرفی بحث مزخرف معاش و غم نان هم هست که خودش معظل تمام نشدنی برای هنروهنرمند در کشورهای عقب مانده است که این طور که بویش به مشام می رسد حالاحالاها هم ادامه داری این وضعیت مضحک. ملکوتی: حالا چه باید کرد؟                 فردین : من تو و دیگران را نمی دانم، اما خودم فکرمی کنم با امکانات و فضای بسیار محدود و بسته ای که برایم رقم زده اند دارم کارم رامی کنم. با سانسورجنگیده ام، همیشه و هرچه را که خواسته ام با توجه به پرونده هایم نوشته ام و پخش کرده ام. تن به محافظه کاری نداده ام. گول ژورنالیست بزک شده ی به اصطلاح چپ گرا را نخورده ام. ادای آدم های نترس سیاسی را درنیاورده ام وادای آدم های اخلاق گرا، و سعی نکرده ام که جهان را نجات بدهم و شعارهایی از این دست نداده ام و آویزان هیچ حذب و گروه و دسته وفلان و بهمانی برای حمایت و دست گیری نشده ام و آثار دیگران را ندزدیده ام و به نام خودم ثبت نکرده ام وبه ناشری برای چاپ کارهایم التماس نکرده ام و کرنش نکرده ام و کسی را بزرگ و کوچک برای دست مزد نکرده ام و مجیز کسی را نگفته ام و از کسی نترسیده ام و حتا یک خط سفارشی ننوشته ام ووو خیلی کارهای دیگری که نکرده ام و این ها همه کارهایست که من کرده ام که نمونه هایش را درسی سال گذشته با تمام خودخواهی می گویم که کم دیده ام و دیده ایم.

ملکوتی: من را ببخش که سوال هایم پراکند ه اند و گاهی شاید ضعیف چون من نوشته ای ندارم و بیشتر داریم گپ می زنیم تا این که بخواهیم مصاحبه کنیم و شاید سوال های من بیشتر جنبه فردی و شخصی داشته باشند. با این حال بگو چرا با توجه به این که حالا شاعری شناخته شده هستی سراغ ناشرها نمی روی یا کسانی که نه به قصد خاصی بلکه از روی حمایتی بی غرض کارهای تو را سامان بدهند؟

               فردین: چون فکر می کنم که اگر واقعاً به قول تو من شاعر مطرحی باشم خُب باید آن ها سراغ من بیایند چون من کمبودی درکارم احساس نمی کنم، ضمن این که سراغ چند تا ناشری که باید می رفتم رفته ام که کتاب هایی هم از من در بایگانی شان دارند که خُب به دلایلی که برای خودشان مهم است کارهای من را چاپ نمی کنند: نشرزمان و نشرمروارید و نشر چشمه و نشرنگاه و آگاه و ناشر های متوسط تری که خُب شاید از من و کارهایم خوششان نمی آید و من هم قصد ندارم که با اسلحه سراغ ناشرها بروم و یا به پای شان بیفتم و چند ناشر محترم که از دوستان نزدیک من هستند که برایم لبخند می زنند وهم چنان مشغول چاپ کتاب هایی هستند که توی انبارهای شان دارند می پوسند، مثلاً مجموعه شعرهایی از دختران جوان که خُب بی شک از من زیبا ترهستند و دراولویت که چاپ کتاب هایی از این دست نه تنها مفید نیست که استعداد هایی راهم نابود می کند که کرد و خیلی ها را به سمت هنر کیچ یا چیپ برد، هنر سطحی نگرو میان مایه، از طرف جوان هایی که خودشان را " سیلویا پلات "  و " آرتور رمبو "ی ایران می دانستند و خیلی زود هم ازدایره ادبیات پرتاب شدند به سمت ناکجاآباد.       من فکر می کنم که این حرف ها را ول کنیم و سراغ جان هنر برویم. این جور حرف ها را بگذاریم برای خاله زنک های مطبوعاتی، چون ته این حرف ها می رسد به عقده ها و عفونت ها وچرک و خون های جمع شده در روح و روان همه ما که فقط آزاردهنده می شوند و من مجبور می شوم قاتی کنم و همه چیز را بریزم روی دایره و اسامی زیادی که سلاخی می شوند بی گمان.

ملکوتی: موافقم و عذر می خواهم. پس حالا که این طور است از جان هنر بگویید،جان شعر؟

                 فردین : جان هنریعنی جان تمامی هستی و بی جانی هنریعنی بی جانی تمامی هستی وجان کندن تمامی هستی. من وقتی چند سال پیش گفت و گوی " پیر کابان " با یکی از عجوبه های قرن بیستم به نام " مارسل دوشان را  " که " برتون " او را با هوش ترین مرد قرن خوانده بود خواندم در باره روز آمد نبودن همیشه گی هنر معاصرایران متأسف شدم. گفت و گویی که مربوط می شود به نیم قرن پیش، سال 1966 که اتفاقاً سال تولد من است و سال مرگ فروغ که به لحاظ زیبایی شناسی و مباحث تئوریک وجزیی نگری های هنری دربستری تاریخی و اجتماعی نیم قرن هم ازامروز ایران پیش تراست که روی هم رفته می شود یک قرن فاصله و من واقعاً نمی دانم که امروز و دراین جا و به عنوان شاعری که خودش را پیشرو و آوانگارد می داند در باره جان هنر و شعر چه بگویم. میان کشمکش آونگ وارهنرمدرن و تفکرات و باورهای سنتی. میان وضعیت به هم ریخته هنر کلاسیک و هنربه اصطلاح پُست مدرن ایرانی امروز که هنوز تعریف درست وحتا نسبی ی قابل قبولی از هنرمدرن ندارد. و از همه بدتر هم میان نظریه های ترجمه شده و سلاخی شده و تحریف شده ای از آدم هایی مثل: فوکو و دریدا و باختین و هابرماس و هایدیگرو آدرنوو بارت و باتای ووو خیلی های دیگرکه فلسفه هنر ما را دچار بحران و دگر دیسی هایی شگفت زده و هیجانی کردند و خیلی طول کشید و طول می کشد که ما از این سرگیجه دربیاییم واین هم می شود فاصله ای که باید آن را آن فاصله ی یک قرنی اضافه کرد و اضافه کرد به همه ی این ها گیجی و بلاتکلیفی خود من را که حالا باید در باره جان هنر ایرانی ی دارای ظرفیت جهانی چه باید  بگویم که حرف هایم تبدیل به هزیان هایی از سر خودبزرگ بینی نشود که خیلی ها امروز دچار آن هستند و من عمیقاً نمی خواهم که باشم.       حالا جان هنر چه می تواند باشد به جزء این که بتواند از مدار تمامی این فلسفه بازی ها و گنده گوزی های رایج خودش را خارج کند و بپردازد به هنر و شعرو نقاشی و سینمایی که چنگ در دل مخاطبی بی ادعا و زیرک دارد که بدون خواندن نظریه های تمام زبان شناس ها و زبان بازهای هنری اثر ناب و اصیل را تشخیص می دهد وانتخاب می کند و اگر در ایران و یا هر جای دیگری این مخاطب به دلایل اجتمایی و پروسه های تاریخی کم است، چه باک که امروز مرزبندی های زبانی برداشته شده و اثر ناب مخاطب خودش را درهر نقطه ای از دنیا به خود می خواند و اصلاً و اصولاً یکی از فاکتورهای هنر ناب همین برداشتن زمان و مکان و محدودیت های تاریخی و جغرافیایی ست که هنر خالص را بی زمان و بی مکان می کند، و این اتفاق نمی افتد مگر آن که هنر خودش را ازهر بزک و حاشیه و تقلید و سرقت و پیچیده گی گول زننده ای خالی کند تا به زبانی پیامبرانه برسد و جان خودش و جان تاریخ را به چنگ آورد که بدون هیچ مثالی شما را ارجاع می دهم به هنردوران باستان، به معماری کُهن وعصردرخشان رنسانس و به شعر کُهن چین با آن ساده گی و اسطوره واری بی نظیر وسنگ نبشته ها و کتیبه های دوران های متوالی تاریخی و یاخیلی جلوتر، به ادبیات قرن نوزده فرانسه وروسیه وپیامبرانی مثل :" بالزاک"و فلوبر" و" تولستوی" و" داستایفسکی " و خیلی های دیگر که به جای حرف زدن در باب جان هنرآن را به اجراء گذاشتند و به فعل جان هنر پرداختند و نه به حاشیه های باب شده در قرن بیست که خود تئوری شدن ونیاز هنر به مباحث تئوریک بحث مفصل و جان کاهی ست که مجالی فراوان می خواهد والبته فراموش نکنیم ترس افتادن در کلیات که همیشه  وهمواره ما و همه را تهدید می کند. م : شاید با این حرف هایی که شما زدید کمی از همین سادگی و شفافی دور شدیم، اما به دور از این تاریخ نگاری کوتاه که شاید هم لازم بود بگویید چرا ما همیشه در حال این دور شدن و نزدیک شدن هستیم ؟               ف: من اگر بخواهم از خودم شروع کنم باید بگویم که ما به قول " آیدین آقداشلو" و به لطف چند نفری مثل جلال آل احمد و یا به نظر من شریعتی آدم هایی جامع الاطراف هستیم یا به دلایل زیادی می شویم که این فاکتورشاید برای معلم های دبیرستان ها و روان شناس هایی که کارشان مشاوره و درس دادن و گفت و گو با مردم عادی جامعه است مفید و موثر باشد، اما برای هنر مندهایی که می خواهند به شکلی تخصصی و البته نه آکادمیک در رشته ای خاص فعال و اثر گذارو تاریخ سازباشند نه تنها مفید نیست که خطر ناک هم به نظر می رسد که در دراز مدت به فرایندی بازدارنده و وقت گیر تبدیل می شود که حتا موجب به توهم رسیدن هنرمند در پروسه های کاری اش هم می گردد که قاتل تخیل و خلاقیت است که من فکر می کنم بخش عمده ای از هنرمندان ما دچار این بیماری مزمن و خطرناک می شوند که من خودم راهم با تمام پرهیزهایی که کرده ام از این ویروس مبرا و واکسینه نمی دانم که البته با جنس ادبیاتی که من به شکلی وحشی وهمیشه و همواره تجربی به آن می پردازم خودم را از این جریان جدا می کنم، اما در هر حال این که، دلیل عمده بلاتکلیفی هنری در ایران برای هنر و هنرمند می تواند همین چند وجهی بودن و لذت بی بند و باری وارولاابالی گری باشد که موجب آن دوری و نزدیکی مداومی می شود که شما می گویید که من به این فرایند می گویم ورطه و گردبادی که خیلی ها را نابود و نیست می کند و البته به تدریج و آهسته که معظل خود تخریبی در هنر ایران که به فضیلتی در میان هنرمندان به خصوص جوان امروز تبدیل شده شاید یکی از بلایای این فرایند ورطه وار باشد که مصداق همان حرفی ست که" فردریش دورنمات" می زند که هنراز میان ضعیف ترها قربانی می گیرد که ساده اش می شود این که هنرمند به ظاهر روشن فکرایرانی سعی دارد به هر سوراخی سرک بکشد و همه فن حریف عرصه اجتماعی باشد که نمی شود. خود من دارم بیست سال ادبیات کار می کنم و فکر می کنم صد سال دیگر وقت می خواهم تا فقط بتوانم یکی از دوره های ادبی تاریخ را بخوانم و البته بفهمم .

م: و این حرف چه قدر واقعی و ترس ناک است 

.                 ف: و البته آموزنده برای ما تا حواس مان همیشه باشد که باید به کارهای نکرده مان فکر کنیم و نه کارهای اندکی که کرده ایم و البته که کارهای انجام شده که بیشتر از آن که مفید باشند حداقل برای خودمان خطر ناک و سمی هستند که این قضیه همیشه من را به یاد حرف اگر اشتباه نکنم " اسکار وایلد" می اندازد که می گوید همیشه روی میز کارمان یک دست مال توالت داشته باشیم تا یادمان نرود که کی و چی هستیم .

م: شما هم روی میز کارتان دستمای توالت می گذارید؟  

               ف: من اصلاً میز کارندارم، اما شعری دارم که یک وقتی آن را پشت در توالت خانه ام نوشته بودم : یادت باشد کی هستی / یادت باشد چی هستی / نصف عمرت را در این جا گذرانده ای / در مستراح ...

م: خُب با این شعری که خواندید باعث شدید تا بپرسم چرا سعی و اصراردارید از کلمه های ممنوعه در نوشته های تان استفاده کنید؟

                ف: من هیچ اصراری در استفاده از کلمه های به قول شما ممنوعه ندارم فقط براین باورم که کلمه ممنوعه ای وجود ندارد مگر این که ما بنابر ضرورتی کثیف آن را بسازیم و این یعنی عملی شیطانی، مثل این که من به کسی بگویم مادر قحبه. اما در بحث هنر من فکر می کنم استفاده نکردن از کلمه ای که ضرورت آن اثر است خودش یک جوری وقاحت و بی شرمی محسوب می شود و مگر نه این که کار هنرمند هجوم به مرزهای ممنوعه است برای شناخت بیشترو مگر نه این که هنر مند قصد دارد حرف هایی را بزند که مردم عادی از گفتن آن عاجزند و هنرمند از زبان مردم و با جسارت خودش این حرف را می زند برای گفته شدن و به فکر واداشتن و مگر اصلاً هنر باید اخلاق را در نظر بگیرد و البته منظور من در اینجا از اخلاق عرف بسته ایست که خود جامعه برای خودش و برای فرار از وضعیت اش به آن شکل می دهد که بحثی نه هنری که بیشتر سیاسی و اجتماعی ست و یادم هم نرود بگویم که من میان جسارت و وقاحت تفاوتی فاحش قایل هستم که بحث جامعه شناختی مفصلی ست که شاید سراغ آن هم رفتیم و البته خود من از هنر جسور دفاع می کنم و نه هنر وقیح و بی ادبانه ای که قصدش ژست گرفتن و جلب توجه است و نتیجه ی میان مایه گی و حقارت که من اهلش نیستم.

م: اما شما شعرهای زیادی به لحاظ کمی دارید که همه خط قرمزهای متعارف اجتماعی را رد کرده اند. مثل شعری که می گویید: می گویند تو را من حامله کرده ام / واین اتهام  یک نسل را حرام زاده می کند ... و یا شعربلند خروجی دوم که کاملاً سکسی و اروتیک و روانی ست .

               ف: خُب من دایره مخاطب هایم را محدود به شهرستان کوچکی که در آن به دنیا آمده ام نکرده ام و یا ایران و جدای این قضیه فکر نمی کنم که همه مثل تو فکر کنند.

م: البته خود من این طوری فکرنمی کنم وگرنه الآن این جا نبودم، بحث من برسر همان عرف اجتماعی ست. جامعه ای که در آن زندگی می کنیم و اثراث این گونه کارها برای حداقل شناخت خود شما و رویکرد و بازخوانی کارهای دیگرتان.  

               ف: منظور من هم از تو همان کس و کسانی ست که این طوری فکر می کنند که من نظرم این است که همه ما در خودمان یک شخصیت لاابالی و رها و آزاد وبی قید ولذت بخش ولذت خواهی را داریم که دوست داریم گاهی به او بپردازیم و سراغش برویم که هنرمند به نمایندگی ازهمه این آدم ها و با قربانی کردن خودش به سراغ این لحظات از نظرمن نه بی بندوبار که فقط پنهان می رود که خود این فرایند یکی از با ارزش ترین و نادرترین اتفاقاتی ست که در هنرمی افتد و البته یادمان نرود که توسط هنرمند و حالا تو فکر نمی کنی که قضاوت خیلی سخت تر و پیچیده تر و منطقی تر باید بشود و البته به احترام هنر با شکوه تر. م: شاید من قانع شدم، اما می خواهم بدانم که شما قصد دارید به همین زبان و این جسارت درکارهای تان ادامه بدهید. یعنی قصد ندارید حالا که حرف های تان را با زبانی تند زده اید از این شیوه دست بردارید و کمی به خاطر مخاطب هم که شده کوتاه بیایید ؟  

             ف: این سوال مرا می خنداند. راستش طرفدارهای شعرمن کارهای من را به خاطر همین بی ادبی ها دوست دارند و مخاطب شعرامروزهم دیگر حالش ازشاعرهای دروغ گو به هم می خورد. کسانی که شلوارشان را نمی توانند بالا بکشند اما مدعی نجات بشریت هستندو کارشان انجام سفارشات و اوامر دیگران است. من فکر می کنم بزرگترین امتیاز من در کارهایم دروغ نگفتن است و این درسی ست که من به تاریخ هنربعد از خودم می دهم. درسی که از آدم هایی مثل بونوئل و گونتر گراس و خیلی های دیگر گرفته ام.

م: و نتیجه ؟

               ف: من منظور تو را از نتیجه نمی فهمم، اما گمان می کنم تنها دروغ نگفتن است که بشر را به پیامبر گونه گی و معصومیت از دست رفته اش برمی گرداند و البته باعلم به تمام حرام زاده گی هایی که در ذات آدم هست که خیلی هم بد نیست چون خدا خودش انسان را آزاد گذاشت برای این انتخاب. من خودم از دنیایی که خیلی ترو تمیز باشد خوشم نمی آید. مگر می شود شیطان هایی مثل " نیچه "و " بونوئل " و " بالزاک"و پیکاسو و خیلی های دیگر را از تاریخ حذف کرد. آن وقت به قول " ترانسوا تروفو" تکلیف جاودانه گی چه می شود.شک نکن که تاریخ بدون "جورج بوش" و "جیمی کارتر" وامثال این ها کارش لنگ نمی شد، اما بدون "نیچه" و "کلی" و"پله" و "گاندی" و"ون گوگ " وفروغ خودمان که همه هم به هم ربط دارند یک چیزیش می شد وبشررا دچارتنهایی و دل تنگی بیشتری می کرد.واقعاً چه کسی می توانست بیشتر از "نیچه " و"بونوئل " انسان ها را سرگرم کند.

م: قرار بود از شعر حرف بزنیم، از شعر فردین نظری.

               ف: داریم همین کار را می کنیم. من بیشتر از آن که در باره شعر حرف بزنم به آن فکر می کنم. فکر کردن به چند وچون یک شعر و اثرات آن بی نظیر است. من در شعرودرهرمتن دیگری بیشتراز فاکتورهای دیگر به لحن اهمیت می دهم، و لحن برای من یعنی همه چیز. تازه گی ها هم شعر جدای شعریت و زیبایی و حرف داشتن و اثر گذاری حکم ایده را هم برایم پیدا کرده، یعنی شعر به جای توضیح دادن خودش بتواند ایده های تازه ای را هم به تاریخ ادبیات اضافه کند یعنی به جای حرف زدن و تئوری دادن، خود شعرو در لحن و ذات اش به این تئوری ها بپردازد و با لحن اش بگوید که کار شعر امروز چیست. من شعرهایی دارم که یک کلمه اند، فقط یک کلمه که می خواهند بگویند که انبار کردن کلمه ها دیگر در کار شعر کارساز نیست ومعنی شعر دیگر فراتر از لذت بردن از چیدمان کلمه هاست و معماری در شعر به معنی هجوم واژگانی نیست. مثلاً شعری دارم برای دخترم که می گویم : " نترس" و از نظر خودم این شعر کامل ترین و گویا ترین شعری ست که توانسته حرف های من را در تآمل من و دخترم بزند وهر کلمه اضافی دیگری در این شعر به قول "بکت" لکه ننگی ست برسکوت. خواننده های شعر امروز هم بیشتر هیجان و تنش می خواهند و ضد تنش و نه حمله کلمات به مغزشان و روح و دل شان را . گُل و بلبل همیشه زیبا بوده و هستند، اما دیگر عناصر شعری به حساب نمی آیند.

م: این طوری تکلیف تصویر و زیبایی شناسی و هم آوایی و هارمونی و موسیقی و خیلی چیزهای دیگر چه می شود؟

               ف: من فکر می کنم باید تعریف هنرو تعریف همه این فاکتورهایی که شما اسم بردید عوض شود و البته گسترده شود، شاید عوض شدن توصیه مناسبی نباشد. ما امروز هنری داریم به نام هنرمفهومی که من نه تنها شعرکه همه هنرهای عالم را در این مجموعه هنرهای مفهومی جای می دهم که اصلاً هنرغیر مفهومی هم مگر می شود، مثل این اصطلاح مسخره سینما یا هنر معنا گرا که انگار هنر بی معنی هم چیزی باید باشد برای خودش، و بعد از این ما می توانیم یک طبقه بندی داشته باشیم میان هنر کیچ یعنی هنر بازاری و دم دستی و هنر ناب و ماندگار و تاریخ ساز که این کار هم به عهده خود تاریخ است و نیازی نیست که در باره آن زیاد یقه خودمان یا جای دیگرمان را جر بدهیم، اما حرف من این است که بحث استاتیک و زیبایی شناسی که من جای خالی آن را در هنرمان به شدت حس می کنم بحثی فردی ست که در عمومی شدن این فردیت ما دچار چالش و مشکل می شویم و هستیم و زیبایی شناسی به خاطر همین فردی بودن اش متاسفانه نیاز به توضیح دارد و هر کسی باید زیبایی شناسی فردی خودش را معرفی کند و بروز بدهد که من سعی کرده ام و می کنم تا با اثرم و شعرم و متن ام این کار را بکنم و نه با نوشتن مقاله های صد من یک غاز روزنامه ای، که فکر می کنم بخشی از کارخود این زیبایی شناسی پرداختن به همین تعریف و توضیحی باشد که لازم است در خود اثر اتفاق بیفتد . م:شما مدام تغییر کرده اید از هر کتاب تا کتاب بعدی و البته با همان جسارت همیشه گی.                ف: فکر نمی کنم این غیر طبیعی باشد. البته من به تغییر شما رُشد و تجدید نظر و پارادوکس و بازبینی و نگرانی و دلهره و ترس وسواس و حساسیت و شکوه و سقوط وجبر واختیار وخسته گی وشناخت و تمرکزو شیدایی و شوریده گی و دل تنگی و تنهایی و جنون و خیلی چیزهای دیگر را هم اضافه می کنم که همه این ها راهم طبیعی ولازم می دانم.

   م: شما راجع به همه چیز همه چیز می گویید.  

               ف: من از این حرف " یدالله رویایی" خیلی خوشم می آید که می گوید آدم اگر آدم باشد همیشه پُرحرف است و حرف دارد برای گفتن و ازسکوت های احمقانه ای که محصول ترس وتهی بودن است متنفرم و محصول عقده های روانی و کینه ورزی، هر چند که برخی از سکوت ها هم مقدس هستند که خیلی کم اند و قابل ستایش، اما از سکوت احمقانه ای که مدعی است حالم به هم می خورد که اسمش دیگر سکوت نیست که حرام زاده گی ست.

م: شما همیشه تک رو بوده اید، چه در کارهای هنری و چه درمناسبات اجتماعی و رفتارهای تان وحتا درنوع حرف زدن تان که خود من به شخصه این تک رو بودن و تنها بودن با حال شما را دوست دارم، اما این شیوه شما را اذیت نمی کند، یعنی نمی ترسید از تنها شدن ؟

                ف: مولوی می گوید: بوسه جان بایدت بردهن خویش زن. من تنها نیستم بلکه فقط مسیرم را تنهایی می روم. به همراهی و هم سفری مگر برای سیزده به دروپیاده روی های دوستانه اعتقادی ندارم. آدم ها هم سفر خور و خواب اند و نه هم سفرخوف و خطر. شعار ندهم، اما من به کار گروهی در هنر اعتقاد و اعتمادی ندارم. ما شعورجمعی نداریم و هنرهم ربطی به جمع و گروه و دسته ندارد که کاری صرفاً و ذاتاً فردی ست، یعنی نوازنده ای که دارد در یک گروه چند صد نفره می نوازد دارد یک کار فردی می کند و می تواند هم میان این چند صدنفر به عنوان یک فرد خودش را از بقیه با کیفیت کارش جدا کند و از طرفی هم به قول " ادوارد سعید "روشن فکر همیشه مابین تنهایی و وابسته گی ایستاده که اگر هنرمند را روشن فکر بدانیم و من را هم هنرمند، من همیشه از این وابسته گی ترسیده ام و اصرار داشته ام که از آن فرار کنم که با جنسی که هنر من دارد خُب این تنهایی طبیعی است و برای من باشکوه و لذت بخش. در ضمن یک ضرب المثل چینی هست که می گوید: ماهی که در جهت آب حرکت می کند ماهی مُرده است.

م: ولی شما دیگر زیادی خلاف جهت حرکت می کنید.    

           ف: من فکر می کنم این دیگرانند که زیادی در جهت آب حرکت می کنند.

م: من شعرهای عاشقانه شما را بیشتر از شعر های اجتماعی تان دوست دارم یا شعرهایی که نمی دانم بگویم شعر هستند یا نه، که به جمله های قصارشبیه اند یا کاریکلماتورهایی مثل کارهای "پرویز شاپور" .چرا فقط به مضمون های عاشقانه نمی پردازید؟   

             ف: خوشحالم که داری جسور می شوی، هرچند دوباره من را می خندانی. من ماشین تولید شعر نیستم که سری دوزی عاشقانه راه بیندازم .در باره جملات قصارو کاریکلماتور هم باید بگویم که تعریف من از شعر فراتر از این حرف هاست که قالب هایی این شکلی بگیرد و جهان بینی من در باره شعر بیشتر از آن که به معماری و چیدمان کلمه ها مربوط بشود به اتفاقی مربوط است که در ناخودآگاه شاعرو شعر و خواننده واتصال این سه عنصر می افتد که نمی خواهم مثل " یدالله رویایی" قضیه را خیلی پیچیده و فرازمینی و گم اش کنم، اما ساده این که شعر باید به اصل خودش برگردد و من دارم به جای جلو رفتن در شعر گام به گام و آهسته آهسته به عقب برمی گردم و البته نه به عقب مانده گی.یعنی یک جوری دارم تمام عناصر مسخره ای را که طی صد سال گذشته و خیلی جاها به اشتباه و با حماقت به شعر وصل کرده اند را یکی یکی کنار می گذارم و من دارم الآن یک جورهایی تاریخ شعر معاصر را تماماً و عمیقاً به چالش می کشم که خود این کارحرکت خطر ناکی ست و صدای خیلی ها را درمی آورد. و درباره پرویز شاپورهم باید بگویم که بعضی از کارهایش خوب است، مثل آن که گفته : "زن و مرد روی هم رفته خوب هستند" که من این کارش را خیلی دوست دارم، اما در کُل کارهایش را لوس می دانم و چون فروغ را خیلی اذیت کرد ازش خیلی خوشم نمی آید.

م: حالا چرا این وسط یقه "رویایی" را می گیرید؟    

               ف: انگار قرار است چاقوی ما را برای جان این وآن تیز کنی، اما یدالله رویایی از نظر من یکی از مهم تری شاعران تاریخ معاصر ایران است که خیلی وقت است که متأسفانه ایران نیست و شاید اگر بود همه چیز جور دیگری بود برای خودش و ما،و اما این که رویایی کمک زیادی به روند رو به رُشد ادبیات معاصر درعرصه شعر و شعریت و فلسفه و فلسفیدن کرده، اما خیلی خلاصه بگویم که نمی دانم چرا این قدر اصرار به پیچیده کردن این کلاف سر در گم واژگانی اش دارد و چرا دست از سر این کلمه مادر مُرده برنمی دارد و این قدرکش و قوس اش می دهد و انقدر کلمه را می چلاند که دیگر انگار کلمه کلمه نیست و ابزار یدکی ماشین است و پیچ و مهره. گاهی فکر می کنم که شاید رویایی فکر می کند اگر ساده حرف بزند و شفاف می گویند تمام شده یا خرفت شده و یا می ترسد و یا چه می دانم که چه فکری می کند، اما هرچه هست می شود ساده ترهم حرف زد وبزرگ هم باقی ماند و تاثیر بیشتری هم گذاشت و رهبر بخشی از ادبیات هم بود، آن طوری که خودش هم به این رهبری اصرار دارد، مثل دیگرانی که بعد ها شدند رهبرشعردیگرو رهبرشعرگفتارو رهبرشعر متفاوت و رهبرشعر پست مدرن و از این جور جنگولک بازی ها که کارشان و بارشان هم به جایی نرسید. و حرف آخر در باره رویایی این که مگر نرودا و پاز و الوار و هیوز و پلات و ووو این همه شاعر گنده گنده با کلمه ها چه می کردند.

م: شما کتاب از سکوی سُرخ رویایی را حتماً خوانده اید؟  

               ف: حتماً و این شعرش شاهکار است که می گوید:  برآب ها / صدای گام سپیده دم است / زنی که شادمانه / بر پله ها گذر دارد... اما بگذاریددر باره آدم ها کمترحرف بزنیم، من به اندازه کافی دشمن قسم خورده دارم.

م: قرار بود در باره عاشقانه های تان حرف بزنید که از بحث دور شدیم .  

                ف: ازیک کارگردان فیلم های "پورنو" می پرسند شما که آدمی اهل خانواده و اخلاق گرا هستید چرا آمده اید سراغ ساختن فیلم های سکسی که این آدم جواب خوبی می دهد و می گوید: من در این کار بی نظیرم، حالا من را هم انگار ساخته اند تا شعرهای عاشقانه بگویم. ضمن این که در عاشقانه هایم کمی سکس و اروتیک را هم دخیل کرده ام که البته برای خودم جنبه زیبایی شناختی قضیه مهم است، چون عاشقانه هایی که خنثا هستند و به درد بچه مدرسه ای ها می خورند حالم را به هم می زنند و ازطرفی هم من مثل " حسین منزوی" ی بزرگ شعرهایم کاملاً زمینی هستند. اگر عاشقانه های منزوی را خوانده باشید می بینید که ادعای مضحک آسمانی بودن و مابعدالطبیعی بودن را ندارند و پای شان روی زمین بند است و ازطرفی هم من تمام عمرم را یا عاشق بوده ام و یا سعی کرده ام عاشق باشم. کاری هم با نقد های کیلویی که مثلاً اخلاقی هستند ندارم چون معتقدم به حرف " آراتوستن" که هدف شعر را ایجاد نشاط و طرب می داند و نه آموزش و تعلیم که من اندوه را هم به این نشاط و طرب اضافه می کنم چون زیبایی که در اندوه هست در نشاط نمی بینم و به خصوص در شعرعاشقانه که با درد واندوه عجین است وعشق بدون اندوه می شود سکس صرف و لودگی و سبُک سری محض. به این شعر توجه کن که اندوه بی نظیری دارد و از شعر هایی ست که به خاطر سرودنش احساس پیامبری می کنم : می افتم از بلندایت / می ایستی و برجنازه ام / گیتار می زنی ... یا این یکی : نگران نباش / دریا / جسدم را به ساحل برمی گرداند... اگر توجه کنی می بینی که در این شعر ها بحث شعر بودن و نثر بودن و کوتاهی و بلندی شعر و خیلی از حرف های دیگرمزخرف به نظر می رسند چون شعربه شکلی اتفاق افتاده که فراتر از تعریف کردن و توضیح دادن است و این همان جان شعری ست که اول بحث در باره اش حرف زدیم. چند کلمه ساده و قراردادی که در خودشان چیزی نهفته را دارند که نمی شود و نمی توان و نباید که ایرادی به آن ها گرفت چون این ایراد نه شعرو زبان و ادبیات که هستی را دچار خلأ می کند، در ضمن ما یاد گرفته ایم که به هر مقوله ای که در زیبایی خیلی فراروی می کند بگوییم شعر یا شاعرانه که من فکر می کنم پرداختن به چرایی و چگونه گی این شعر و شاعرانه بودن می تواند کمک زیادی به فهم شعری ما بکند وبه فهم عاشقانه گی های ما در شعر و در هنر.

م: دوست دارید در باره سیاست هم حرف بزنیم ؟  

               ف: من در باره سیاست خیلی جاها و خیلی شفاف حرفم را زده ام. به اعتقاد من سیاست در جایگاهی خیلی پایین ترازهنر قرار دارد و اگر هنرمندان بزرگ درگیر سیاست نشده اند نه از سر بی تفاوتی و ترس که از سر بی اعتنایی بوده ، و از طرفی سیاست، بازی کثیفی ست که هنرمند را اذیت می کند و با تمام جنجال ها و شلوغی هایی که برسر این قضیه هست درنهایت سیاست هیچ کاری برای بهتر شدن وضعیت بشر نکرده و حرف آخر این که اگر آدم قرار است کار سیاسی بکند باید "چه گوارا" باشد وگرنه خودش را سر کار گذاشته و من دیده ام آدم های مدعی سیاسی بودن زیادی را که بیشتر از مردم به قهرمان شدن خودشان فکر کرده اند وهرجایی که به خطر نزدیک شده اند جازده اند و به غلط کردن افتاده اند و حرف آخر این که هنرمندها از نظر من هرچند به سیاست دهن کجی می کنند، اما سیاسی ترین آدم های جامعه هستند و بیشترین تاثیر را در تغییر وضعیت حکومت ها داشته اند و بیشترین هزینه ها را هم پرداخت کرده اند، چون هم واره معترض و نقاد ومخالف خوان سیاست های موجود جامعه شان بوده وهستند... فکر می کنم جواب کاملی به این سوالت داده باشم ، ضمن این که اشاره می کنم به فدریکو گارسیا لورکا که حکومت فاشیست وقت درساعت چهار صبح او را به بیابان ها ی اطراف شهر کشید و چند گلوله توی سر و بدن اش خالی کرد که هیچ ادعای در سیاست مدار بودن هم نداشت.

م: بله شما در قانع کردن استاد هستید.  

               ف: نه اتفاقاً دوست دارم هر جایی که حرف مفت می زنم بزنی توی دهنم و البته نه با کفش که با مخافت کردن چون مصاحبه گر خیلی خوش اخلاقی هستی و من را زیاد به دوئل دعوت نکرده ای .

م: خُّّب بحث ترس و این حرف ها نیست، شاید شانس آورده اید که من خودم از طرفداران پرو پا قرص آثار شما هستم، اما حالا که به من جرعت دادید اجازه بدهید بروم سرغ سوال هایی کمی شخصی تر.   

             ف: کاملاً موافقم به چند دلیل. اول این که ادبیات من ادبیاتی غریزی ست و نه سفارشی و به شدت هم شخصی. دوم این که من چیزی را برای پنهان کردن ندارم و خیلی هم دوست دارم که درمعرفی کامل تر خودم بکوشم تا شاید خواننده های شعرها و داستان هایم به آثارم و به دنیای خودم نزدیک تر شوند و دوستی بیشتری بین من و آن ها برقرار شود و سوم این که شاید خیلی ها از من سوال هایی از این دست داشته باشند که حالا می توانند جواب های شان را بگیرند و از همه مهم ترهم این که شاید درسی بشود برای کسانی که تمام عمر از گفتن حرف های شخصی و البته کاملاً هم طبیعی فرار کرده اند و هم واره دو و یا چند شخصیت از خودشان ارایه داده اند که من از این جور آدم ها می خواهم که حتماً خاطرات " لوییس بونوئل " فقید را بخوانند تا کمی صراحت و راست گویی بیاموزند که چطور می شود در باره عشق و زناشویی و شهوت و مشروب و سیاست و حکومت و حتا شاشیدن  وهمه و همه چیز حرف زد و به لجن هم کشیده نشد که دلیل اصلی اش شاید روح معصوم آدمی باشد که به راستی سرشته است و همه سلاح ها را بی اثر می کند و مسخره و همه نیزه ها را به سمت خود شیاطین برمی گرداند.  

م: از زن بگویید.   

             ف: من از زن بیشتر ازهمه چیز حرف زده ام، اما بگذار این جا خیلی کوتاه بگویم که زن موجودی بسیاردوست داشتنی و البته بسیارخطر ناک است که من همیشه این خطر را از طرف زن ها پذیرفته ام. زن جنبه زیبایی شناسی بی نظیر و غیرقابل انکاری دارد و اگر زن نبود شما با یک حساب سرانگشتی ببیند که چه مقدار از نقاشی ها وعکس ها و شعرها و رمان ها و موسیقی های جهان نبودند و اصلاً بدون زن جهان به چه دردی می خورد و البته بدون مرد، اما جای غم انگیز قضیه آسیب هایی ست که زن و مرد به هم می زنند و اندوه هایی که برای هم فراهم می کنند. من و زنم شعله لحظه های با شکوهی  داشتیم که تکرار نمی شوند، اماهر دو کم یک دیگر را اذیت نکردیم و دخترم که زن است و از من جداست به لحاظ روانی، و فکر نمی کنم که دوستم داشته باشد و شاید به این خاطر که فکر می کند من یک هیولا هستم چون شباهتی به مادرش ندارم...... دخترم از من / دور می شود / آرام / آرام / آرام ....  ومادرم که نگرانی غریبی بابت من دارد و زن هایی دیگر که عا لی هستند و آزاردهنده . بی نظیرند و بی شعور و قابل ستایش و مرگ و گاهی زیادی دم دست و گاهی زیادی دست نیافتنی و ضرورت اندو فرساینده روح و الهام اند و تنفر محض و من دوستشان دارم چون در زندگی من نقش زیادی داشته اند و عشق و اندوه جاودانی مرا شعر کرده اند و شور.

م: و مرد ؟   

             ف: مردهم موجودی بسیا دوست داشتنی ست و البته کم تراز زن ها خطرناک واگر مردها نبودند واقعاً تکلیف اهمیت به زن ها چه می شد که من به این رابطه باشکوه و زیبا هم از منظری هنری نگاه می کنم و هیچ چیز آن را کثیف نمی بینم مگر این که به اصرار بخواهیم که کثیف اش کنیم تا بگوییم که خودمان پاکیزه ایم . م: وعشق ؟                ف: این سوال را قلم بگیر چون می رویم توی حرف های کلیشه ای و ازطرفی هم همه حرف هایی که ما داریم می زنیم یک سره در باره عشق است ومگربه جزء عشق چیز دیگری هم در هستی هست به جزء زباله ها و کثافت ها و چرک و خون هایی که مهم نیستند و زورشان به عشق نمی رسد .

م: اگر می شود در باره معاش هم بگویید، پول، هزینه های زندگی،امکانات بهتر، راحتی خیال در شرایطی که شما دارید خُب نمی شود از این سوال گذشت؟  

               ف: من هم مثل مارسل دوشان همیشه مورد حمایت پدرم بوده ام ، همیشه. خانه ای هم که دارم تویش زندگی می کنم را او برایم خریده و همیشه به من پول داده. پول کم اما همیشه گی. خرجم هم سعی می کنم کم باشد و زن و دختر قانعی دارم با اعتراض های گاه به گاه شان و دوستانی هم هستند که هوایم را دارند که خود تو هم یکی از آن ها هستی. با بساط و برخی مشورت ها در باب چاپ و نشر هم کمی پول درمی آورم و همیشه هم کم پول بوده ام، اما جدای همه این حرف ها زیاد اهل امکانات نیستم و اهل ماشین یا مسافرت، سفر خسته ام می کند، هرجور لباسی هم می پوشم و همه این ها کمی راحتم می کنند، به خوردن هم خیلی اهمیت نمی دهم چون شکم خیلی مهم نیست یا آن قدر که به خاطرش هر کاری بکنی. درهر حال خیلی چیزها را برای خودم حل کرده ام هرچند شاید زن و دخترم از این وضعیت راضی نباشند، اما من همیشه مسیر خودم را رفته ام چون هر وقت خواسته ام کار دیگری بکنم جواب معکوسی گرفته ام. انگار که آدم ها همیشه باید در وضعیتی ثابت بمانند مگر این که ظرفیت بالایی داشته باشندکه مندر آدم هی دله ی امروزی ندیده ام.

م: چرا نمی روی خارج، با پرونده هایی که داری ووضع فعلی ات و مشکلات چاپ آثارت و تنهایی و خیلی چیزهای دیگر؟  

               ف: این جا را دوست دارم از سفرهم خوشم نمی آید. مرد جابه جا شدن نیستم. از طرفی خارج هم خبری نیست. بچه های زیادی رفته اند از دوستان نزدیک و دور که به اعتقاد من کار قابل توجهی نکرده اند و اگر اعتبار کمی هم دارند مال زمان کار دراین جاست. شما اگر از زمان رفتن جمال زاده وچوبک و گلستان و تا رفتن امثال معروفی و کی و کی و کی نگاه کنید می بینید که واقعاً کاری نشده و اگر قرار بر کار نکردن هم باشد باز این جا بهتر است، هر چند که من همین جا هم با وضعیتی که دارم همه کار کرده ام، در حد توان و جسورتر از کسانی بوده ام که آن طرف دارند نصفه نیمه کار می کنند و نصفه نیمه زندگی. درهرحال کسی که این جا نتواند کار کند هیج جای دیگر هم نمی تواند. من از سفر سیرم و انگار تمام کوره دهات های دنیا را گشته ام، هر چند درتمام عمرم فقط چند تا شهر درهمین ایران خودمان را چند باری رفته ام. ایده آل من خانه ی کوچک دنجی ست برای خواندن و کپ و گفتی گاه به گاه با دوستان و ورق زدن مجله های قدیمی و فنجان فنجان چای سرکشیدن و پیاده روی هایی برای سرپا ماندن تا زانو هایم خُشک نشوند و کمی هم محبت بی غش تا از دل تنگی هایم کمی دور شوم و فکر خودکُشی و انزوا و این جور کارها به سرم نزند.

م: این خسته تان نمی کند ؟      

         ف: شاید، اما از دست و پا زدن الکی هم خیلی خوشم نمی آید. جهان گردی و جهانی شدن و جهان وطنی بودن و جهانی نوشتن و جهانی فکر کردن و این جور بازی ها همه را من کنار گذاشته ام، هر چند که کارهای خودم را همیشه در مقیاس های جهانی دیده ام و فکر نمی کنم که اگر آدم به لحاظ شخصیت هنری اش متوسط یا ضعیف باشد بتواند با دور زدن کافه های پایتخت های بزرگ دنیا همینگوی یا پیکاسو بشود.  

م:این اعتماد به نفس محصول چیست، شناخت، توهم ، دل خوشی و امید و یا چیزی که من نمی دانم ، که خودتان را در مقیاس جهانی می دانید؟

               ف: همه این ها و اگر توهم را بگذاریم در اولویت اول باید بگویم که توهم مقدسی ست. من باید اعترافی بکنم و آن این که خوش بختانه خیلی آدم با سوادی نیستم چون برای با سواد شدن حتا یک قدم هم بر نداشته ام ، اما اگر می گویم جهانی هستم لابد دلایلی دارم و یکی از این دلایل شاید این باشد که من صد برابرخوانده ها و نوشته هایم به جان شعرو هنر و به هزارتوهایی فکر کرده ام که من را تا مرزهایی از جنون و عظمت برده اند. جاهایی که به آسانی رصد نمی شوند و ربطی هم به دانش و این چیزها ندارند و البته من آدم زیرکی هم هستم و برگ های برنده ی دیگری هم در آستین دارم و همین هاست که حرص خیلی ها را درآورده و چند نفری هم هستند که در ادبیات و هنر که من آن ها را آدم حسابی های این عرصه می دانم که همیشه بی تعارف و شمشیر به دست در باره من و کارهایم حرف زده اند و دلم را کمی قرص کرده اند و جدای این ها خود من هم می دانم که کجای هنر ایستاده ام وانقدر شهامت داشته ام که سطح خودم را بدانم و روی صندلی خودم بنشینم و وقتم را با نشستن روی صندلی های امثال هدایت و شاملو و فروغ وجلال و چند نفر دیگری که انگار صندلی شان بی صاحب مانده تلف نکرده ام.       در هر حال شعری دارم بی مرز و وحشی و ساده و نه ساده لوح که قابلیت ترجمه را هم دارد و هرکسی درهر جای دنیا می تواند آن را بفهمد و جسورهم هست و خودش را هم سانسور نکرده و جغرافیا و تاریخ هم ندارد و یا حس از مد افتاده ناسیونالیستی که من در دنیای انسانی بی مرز امروز این اصطلاح را با نژاد پرستی یکی می دانم و شعارتعصب ملی هم نمی دهم و معنی شعر را هم می فهمم و خیلی چیزهای دیگری که می دانم در باره شعرکه درباره شان حرف نمی زنم که نگاه شان می کنم و انتقال شان می دهم و همه این ها فاکتورهای ست که شعر را دارای اندازه های جهانی می کند که ربطی به پخش شدن یک اثر در جهان ندارد که معنی اش ظرفیت جهانی بودن است نه پول خرج کردن و هوچی گری راه انداختن.

م: اگر می شود چند اسم نام ببرید. آن هایی که دوست شان دارید یا تحت تاثیرشان بوده اید وازشان یاد گرفته اید؟  

               ف: من از درخت ها و نهنگ ها هم چیزهایی یاد گرفته ام، اما آدم های زیادی را دوست دارم که بدون ترتیب تا جایی که یادم بیاید می گویم. فروغ فرخزاد که برای من معصومیتی بکراست و ازاسطوره های هنر معاصر و هدایت که همه را سرکار گذاشته با نبوغ اش و از ویرجینیا ولف با آن خودکشی با شکوهش واز قلدری همینگوی و اندوه آزار دهنده کافکا باید بگویم و از جنون پنهان ون گوگ و از غرور و اعتماد به نفس سارتر و تنهایی غریب سهراب سپهری وعظمت و بی مرزی نیچه و تیپ و طغیان چه گوارا وولگری به نام مایاکوفسکی و سیلویا پلات و دیوانه ای به نام مایکل جکسن که دنیا را سرگرم خودش کرد و هیجانی که به جهان داد و مارلو براندو و غولی مثل لوییس بونوئل که اعتبار سینماست و فلینی عظیم و مارسل دوشان که معنی هنر را تغییر داد و چاپلین خیلی خیلی بزرگ و آیدین آقداشلو که هنوز نشده تا ببینم اش و شاملو و صلابت اش و بازهم نیچه که تمام مرزها را در نوردید و حالاحالاها مانده تا زمانش برسد و نیما که دهاتی خیلی بزرگی بود ومحمدعلی کلی که سال هاست مریض است و البته هنوز هم ایستاده و ستبراست و خیلی های دیگر شاید. مارگریت دوراس که عشق من است و سیلویا پلات که گفتم و گوگوش دوست داشتنی وحضرت علی که خارج از حوزه مذهب برای من تعریف می شود و مسیح و کیشلوفسکی و بتهوون و موتزارت و مرگ اندوه بارش و کسانی دیگر که یادم نمی آیند که البته می شود در باره این لیست هزاران جلد کتاب نوشت که نوشته اند و من فقط ادای احترام کردم و البته که شاید این لیست لیست مشترک درصد خیلی بالایی ازتمام مردم دنیا باشد و راستی مگر می شود نیچه را دوست نداشت و از استنلی کوبریک گذشت ونیکُل کیدمن را ندیده گرفت با آن اندام شعر گونه اش و آنتونی کوئین را از یاد برد و از داستایوفسکی نام نبرد وتولستوی و بالزاک و لورکا و سالوادر دالی و چه قدر خوب است که این آدم هایی که دارم لیست می کنم زیادند و البته که خیلی خیلی خیلی کم، خیلی کم، خیلی کم، خیلی خیلی کم...............................

م: دارید گریه می کنید، و واقعاً که چه یادآوری باشکوهی.        

       ف: اگر این ها نبودند، اگر این ها نبودند، اگر این ها نبودند جهان چه می توانست باشد......

؟ م: ویرجینیا ولف را می بینم / که با سنگ هایی در پیراهن اش / به سمت رودخانه می رود / آرام آرام ...                ف: این ها مثل مادر می مانند که فقط یکی ست. فکرش را بکن که آدم هزارتا مادر داشته باشد. آن محبت و آن عشق و آن گذشت و هرآن چه که یک مادر دارد هزار برابر بشودو چه آغوش گرمی ساخته اند این ها برای پناه بردن به آن. م: نظرتان در باره آینده چیست و برنامه های تان ؟

               ف: من جمله معروفی دارم که می گویم آینده ای وجود ندارد. یادم می آید که پسر بچه ده ساله ای بودم که شب شامم را خوردم و خوابیدم و صبح که از خواب بیدار شدم دیدم چهل ساله ام و تمام این سی سال گذشته، آینده از دست رفته آن شب من بود درده ساله گی، و دیگر وقت زیادی ندارم . بوکفسکی ی شاعر می گوید: هیچ چیز بدتر از خیلی دیر شده نیست و از این وحشت ناک تر حرفی ست که نیوتون می زند که می گوید: پلک نزن چون خیلی وقت گیر است، پس درباره آینده حرف نزنیم که به اندازه کافی برسر این بحث وقت کُشی کرده ایم.

م: خسته که نشده اید ؟   

             ف: من از حرف زدن خسته نمی شوم چون کارمن فکر می کنم حرف زدن باشد اگر تو خسته نشده باشی، ضمن این که من فکرمی کنم اگر ما آدم ها شعور حرف زدن داشتیم خیلی از مشکلات مان را می توانستیم حل کنیم و البته به حرف گوش دادن و فهمیدن حرف هم مهم است و تو هم که شنونده ی بی نظیری هستی و نگاه و خنده های گاه به گاهت آدم را وادار به حرف زدن می کند و این خودش امتیاز گفت و گوی بین ماست که تو بی مزه و پُررو و تلخ نیستی و و به جای حرص حرف آدم را در می آوری .

م: بی نهایت سوال دارم اما سوال کردن از شما کار سختی ست. یادم می آید که یک بار خودتان به من گفتید که بکت گفته هنر مند بودن یعنی شکست خوردن. معنی این حرف بکت چیست ؟  

               ف: خود بکت باید به این سوال جواب بدهد، اما اگر من بخشی از این حرف را قبول داشته باشم یعنی این طوری باید بگویم که هنرمند کسی ست که تماماً و یک سره از روح و روانش هزینه می کند و شاید این به معنی شکست باشد در نگاه بکت، اما همینگوی برعکس این حرف را می زند و می گوید شاید آدم نابود شود، اما هرگز شکست نمی خورد که من حرف همینگوی را بیشتر می پسندم و قبول دارم و شاید بکت منظورش بخش اندوه بار زندگی هنرمند است که من باز هم اندوه را برای هنر مند شکست نمی دانم . م: یکی از دوست هایم که شما را خیلی وقت است می شناسد عقیده داشت که شما اصرار دارید تا خودتان را اذیت کنید و نمی فهمید چرا شما به یک زندگی عادی کم دردسرتر تن نمی دهید و برنمی گردید به زندگی ؟                ف: خُب من فکر می کنم این دوست تو چیز زیادی از زندگی و یا از من نمی داند و فقط مرد خوش تیپ و خسته ای را می بیند که هر روز و روزی چند ساعت کنارخیابان دارد دست فروشی می کند و این قضیه لابد اذیت اش می کند، اما حداقل تو می دانی که ماجرا خیلی پیچیده تراز این حرف هاست، پس به خاطر خودش هم که شده باید حالی اش کنی که حداقل کمی دارد اشتباه می کند.

م: این حرف را به خاطر این زدم که شاید این مسئله خیلی ها باشد در باره شما.   

             ف: صددرصد. زنم و دخترم و مادرم و پدرم و فامیل ها و هم شهری ها و تقریباً همه آدم های روی کره زمین و من فکر می کنم کار من جواب دادن به این مزخرفات نیست چون این آدم ها بیشتراز من نگران خودشان هستند و می خواهند بدانند که اگر من دارم این طوری زندگی می کنم چرا خودشان که همه چیزشان هم مرتب و روی حساب و کتاب است نمی توانند زندگی راحتی داشته باشند. دوستی دارم که استاد همین دانشگاه تهران است، یک ماشین تمام وقت تدریس کتاب های درسی که یک روز از من پرسید توی فرانسه هم نمی شود به شیوه آوانگارد تو زندگی کرد تو چه طوری زندگی می کنی و چه قدردرآمد داری و بعد از کُلی بحث های مسخره در باره قیمت گوشت و مرغ و اجاره خانه و شارژ ساختمان و پول بنزین و این حرف ها اعتراف کرد که با ماهی نزدیک به دو میلیون تومان درآمد و تدریس های هرروزه پروازی نمی تواند زندگی کند و و در آخرهم قضیه لو رفت که بیشتر از من نگران خودش بود من این که همه چیزش را از دست ندهد واز همه مهم تر هم کُت و شلوارها یش که برایش حیاتی بودند. هر چند که شاید من هم روزی بریدم و زن ودخترم ولم کردند و رفتند و من خیال خیلی ها را راحت کردم که بگویند : آخیش بالآخره این آدم  هم زمین خورد و به روز سیاه نشست، پس نمی شود این طوری زندگی کرد و همیشه حق با ما بوده.

م:با مخاطب های تان رابطه نزدیک دارید؟                

ف: روزی چند ساعت دارم با آن ها حرف می زنم که این کار خوب است و بد. خوب چون می توانم خودم را برای خواننده کارهایم توضیح بدهم که شاید نیازی نباشد ، اما برای شناخت بهتر خوب است و نزدیک شدن به هم و دریافت هایی از دو طرف که منجر به یک جور هارمونی فکری می شود وهم آوایی درفهم بهتر شعر و هنر که خودش می تواند هستی شناسی میان هنر و جامعه باشد که لازم است و همه چیز ارتقاع پیدا می کند و جواب به سوال هایی که همیشه وجود دارد که من هم با صراحت و حوصله جواب می دهم و از همه مهم تر شاید دوستی هایی باشد که رقم می خورد و برخی آدم ها که بودن شان در کنار من مفید است برای جدا شدن از تنهایی هام و دل تنگی هام و امتیاز هایی دیگر که کمترین شان گپ و گفت وسر گرمی ست و گرفتن نظرات موافق و مخالف ، اما بدی این راطه نزدیک هم شاید این باشد که برخی از هنرمند توقع های خارق العاده ای دارند و شاعر یا نویسنده و یا بازیگر را در تصورات خودشان کسی مثل زورو یا سوپرمن می دانند وکسی که حتماً باید غیر طبیعی باشد و جدای آدم های دیگر اجتماع که خُب در اصل همین طور هم هست، اما نه در شکل و شمایل که در نوع نگاه و نوع تفکرو وقتی این سوپر من و بت ساخته شده چیز دیگری نشان می دهد خُب توی ذوق می زند که برای خود آن آدم بد است و شاید هم خطر ناک . کسانی بوده اند که به قول خودشان چند سال آرزوی دیدن من را داشته اند و وقتی من را دیده اند رفته اند و پشت سرشان را هم تماشا نکرده اندو متاسفانه آدم ها همیشه نیاز مند قهرمان هایی پنهان بوده اندو من فکر می کنم که اگر من باید چیز غریبی باشم برای خواننده های آثارم پس کسانی مثل داستایوفسکی و پیکاسو باید درهییت کینگ کنگ و گودزیلا بوده باشند.

م: خوب است که شما خودتان را توضیح می دهید.  

               ف: خّب من همیشه این حس و عقیده را دارم که کسی که کار هنری می کند یا کار فکری باید حواسش باشد که از مردم طلب کار نیست و بخش عمده ای از این فرایند شخصی واز سرعلاقه و عشق خود هنر منداست پس باید به جامعه حق داد که سوال هایی داشته باشند. دور از دست رس مردم بودن و ژست گرفتن های مسخره ، فکرمی کنم از سر تهی بودن است و نه از بزرگی، مثلاً پزشک هایی که به خاطر پزشک بودن شان فکر می کنند هر جوری که دل شان بخواهد می توانند با مریض ها حرف بزنند احمق هایی هستند که در توهم بزرگ بودن سیرمی کنند و قابل ترحم هستند و باید سری به روان شناس ها بزنند تا مطب های شان را با امپراطوری اشتباه نگیرند . این مثال را زدم چون زیاد با این مسئله برخورد می کنم و البته شاید در ایران این طور باشد مثل همه چیزهای دیگرش .

م: واقعاً که همین طوری ست .... شما کی ها کار می کنید و با چه شیوه هایی در شعر یا داستان و نوشته ای دیگرتان ؟  

                ف: این سوال خیلی کُلی ست واگر باز شود خیلی هم مفصل که در مقوله های زیادی قابل بحث و بررسی ست، چون به همان اندازه شخصی بودن و فردی بودن اش اجتماعی و روانی و تاریخی و سیاسی ست ، اما اگر نخواهم زیاد پیچیده اش کنم باید بگویم که اگر هنر را کاری فکری بدانیم پس کاری تمام وقت می شود که محصول آن گاه گاهی تولید می شود، اما در مورد خود من زیاد برنامه ریزی شده و با کلاس نیست که مثلاً باید توی هتل و حتماً هم در طبقه دهم بنویسم و یا دراتاقی شیشه ای و در جنگل یا این جور جاها که فرایند شکل گیری کارهای من ضرورت ی ست که ایجاد می شود در خودم که من سعی می کنم عمومیتی قابل قبول و البته نه اخته به آن بدهم و روند کارهایم هم مثل خود کارها وحشی و رها هستند و این که سعی می کنم خیلی ادا در نیاورم .

م: برای خود من جالب است که در باره پروسه شکل گیری یک شعر چیزهایی بدانم، شاید به درد نقاشی ام بخورد اگر به هم مربوط باشند.  

               ف: اتفاقاً این پروسه یکی از لذت بخش ترین قسمت های کار یک هنرمند است که شاید به تعداد تمام هنر مندان تاریخ متنوع و متفاوت باشد و جذاب، چیزی که برای خود هنرمند محفوظ است و دست نیافتنی از طرف هر کسی، البته نه به معنی انتقال ندادن تجربه که به معنی آن لذت بخشی فردی و خارق العاده ای که در این کار هست. من اول یک چیزهایی را می نویسم و بعد قبل از هر کاری عناصراضافه و مزاحم را خط می زنم . خط زدنی که  د یویت ممت خیلی روی آن تاکید دارد. البته درباره هر قالبی کارهای متفاوتی باید کرد.

م: منظورت قالب های نوشتاری ست، شعر و داستان و مقاله و این ها ؟  

                             ف: آره منظورم همین است چون من اعتقاد دارم که دست کاری کردن و جابه جایی بند ها درداستان وبازنویسی های مکرر، داستان را به فُرم و ساختار ایده آل می رساند ضمن این که اصل کار سرجای خودش هست ، اما این کارها در شعر جنون شعر را می کُشد و جنون شعر برای من یعنی همه چیز.

م: یعنی در شعری که جنون هست فُرم و ساختمان و آهنگ و چیزهای دیگر اهمیتی ندارند ؟

               ف: نه برعکس، منظور من این است که وقتی شعری درذات خودش جنون وخلاقیت داشته باشد عناصر دیگر را در خودش شکل می دهد و به چنگ می آورد و حرف دیگر این که شعر و به خصوص شعر کوتاه در من تمام می شود و بعد روی کاغذ می آید ، خُب ذهن بعد از سال ها کار ورزیده می شود و کلمه ها جای خوشان را می دانند و جنس استفاده شان را با شناختی که از شاعرشان دارند می دانند و شاعر هم آن ها را می شناسد و با آن ها آشناست و این هم اندیشی و هم کاری و همه عناصر لازم را کنار هم می نشاند که در داستان هم این اتفاق می افتد ، اما شاید با شیوه و روش های دیگری، چون استراتژی ها فرق می کنند و حتا لحن و آوا و جنس کلمه ها که کاربردهای متفاوتی دارند. خُب شاعر شاعر است و داستان نویس داستان نویس.

م: اما شما هم شاعرید و هم نویسنده و درهردوتا هم از نظر چند نفری که من با آن ها در باره کارهای شماحرف زده ام موفق، و حالا چه طور می شود بین این دو نفر اتحاد ایجاد کرد؟  

               ف: من زیاد تعصب این شکلی ندارم که من را حتماً شاعر یا نویسنده بگویندو خودم هم معتقد به انجام هر دو کار نیستم، اما گاهی مضمون و موضوعی نمی تواند شعر باشد یا داستان و من هم زور نمی زنم که حتماً باید این ذهنیت را شعر کنم یا داستان بلکه چیزی را می نویسم که باید وو ضمن نوشتن هم سعی می کنم و البته به طور خودکار این اتفاق می افتد که شعرم شعر می شود و داستانم داستان و بدون دخالت فاکتورها و شخصیت ها و درونیات من که قابل کنترل شان کرده ام و مرزهای شان را می شناسم. در هر حال گفتم که این بحث بسیار مفصل و تخصصی ست که جایش این جا نیست، اما آن چه که مهم است در ابتدا این است که آدم این کاره هست یا نه که اگر باشد همه ی مسیرها ختم می شوند به دانسته ها وداشته هایی که ابزار کارند و آسانی کار را به هم راه دارند، پس انگار ماجرا برسر همین این کاره بودن و نبودن است که باید فکری به حالش کرد.

م: یعنی شما هم می گویید که هر کسی حق نوشتن ندارد؟

               ف: من گُه می خورم این حرف را بزنم. خود من از کسانی هستم که همه را تشویق می کنم به نوشتن و ای کاش همه انسان های روی زمین می نوشتند تا مفهوم نوشتن و جهان بینی نوشتن بهترفهم می شد و نوشتن از کارهای روزمره آدم ها می شد که آن وقت خیلی چیزها خیلی فرق می کرد و می شد امید وار شد. حرف من این است که اگر نویسنده بودن تفریح و امکانی برای معروف شدن و پول دار شدن و خیلی حماقت های دیگر تلقی نمی شد دیگر ما امروز خیلی از بحث های مان را نیازی نبود کش بدهیم و می توانستیم به قول مارکز در باره خوش پیپ بودن من هم حرف بزنیم و یا در باره توو این روسری بی نظیری که شُل شده و گردن ات را دارد نشان می دهد..... با خنده.

م: ممنون، اما حداقل چند تا مثال بیاورید ؟  

             ف: تومی خواهی من اسم نویسنده خوب بدهم به تو و شاعر خوب. با ابراهیم گلستان درکتابی اگر اشتباه نکنم به نام نوشتن با دوربین مصاحبه مفصلی کرده اند که از خیلی ها اسم برده که به نظر من به خیلی ها فحش داده و به جای نقد کردن و حرف زدن دارد مدام تاکید می کند که من از این ها و از همه بزرگ ترم . من فکر می کنم در جایگاه ابراهیم گلستان و با آن سن و سال دیگر باید مثل یک پیامبر حرف زد نه مثل کسی که وقت پیدا کرده تا تمام عقده های صد ساله اش را بیرون بریزد و این حرف را زدم تا بگویم که من مثل سابق که جوان تر بودم قصد ندارم با تخریب دیگران خودم را مورد توجه قرار بدهم ، هر چند که اگر قرار باشد در باره کسی حرف بزنم ترسی ندارم و خواهم زد، اما این که کی کی هست و چی هست دیگر دغدغه من نیست و حرف من اصلاٌ چیز دیگری بود و این که بگذریم ................ من در سال هفتاد و نه و هشتاد از کانون نویسندگان ایران به جرم زیادی حرف زدن کتباً و شفاهاً و رفتاراً بیرون انداخته شدم و بعد ها یاد گرفتم که نترس بودن با هو چی گری فرق می کند و از آن به بعد سعی کردم به جای فحش دادن به آدم ها در باره شان درست حرف بزنم ، و البته معنی این حرف من آن نیست که در ماجرای بیرون شدنم از کانون آن ها حق داشتند این کار را بکنند که بحث مفصل و بسته مانده ایست .

م: و شما نمی خواهید این بحث را باز کنید ؟  

             ف: نه چون برایم اهمیتی ندارد فقط این که کانون می توانست در سالهای اخیرخیلی بهتر عمل کند که البته شاید می خواسته و نتوانسته و نگذاشته اند و در ضمن نقد کانون هم نقد کسی نیست که نقد یک تشکل است که شاید من انتظار بهتری حداقل دربرخورد با خودم از این تشکل صنفی داشتم و این را هم بگویم که حمایت بی دریغ محمود دولت آبادی و سیمین بهبهانی و فریبرزرییس دانا و محمد خلیلی و کورش همه خانی وعلی عبد الرضایی و بعد ها هم جناب علی اشرف درویشیان و چند نفر دیگری که آن موقع نمی شناختم شان در آن روزها را هیچ وقت از یاد نمی برم و این اسم ها را هم فقط از این جهت نام بردم تا حس بدم از آن برخورد ها را در خودم از بین ببرم ....

م: اگر موافقید ساندویچ های مان را بخوریم و بعد برویم سراغ نوار سوم ؟              

  ف: حتماً و من نوشابه سیاه را ترجیح می دهم. شاید بعد از سیر شدن نظرات من در باره همه چیزعوض شد.     ..... رویا ملکوتی: کمی در باره این جا حرف بزنید، این مکان، خیابان شانزده آذر یا جلو دانشگاه ؟                فردین نظری: من بخش مهمی از آن چه می دانم و آن چه شده ام ، اگر شده باشم را مدیون همین جا می دانم و همین چند پله ای که بوی شاش می دهند که به خاطر کمی عقب نشینی اش مستراح شبانه خیلی هاست و هر وقت که می آیم باید اول این جا را آب بریزم تا تمیز شود و من شاید به همین بوی شاش هم حس نوستالژی پیدا کرده باشم. این حرف را زدم تا اهمیت این چند تا پله را گفته باشم. آدم هایی که این جا با آن ها آشنا شدم و چه گپ هایی که نزدیم. آدم هایی جورواجور از همه طبقه های اجتماعی که در شکل گیری وضعیت فرهنگی وهنری و اجتماعی این مملکت نقش های مهمی داشته و هزینه های زیادی داده اند به خصوص در سال های اخیر. من درهمین جا مفهوم درست ادبیات محض به معنی آزاد و مستقل اش را یاد گرفتم و درهمین جا با دوستانی آشنا شدم که در روند شکل گیری شخصیت و هنر من بی تاثیر نبودند. و این جا بود که فهمیدم چه خوب شد که در دانشگاه وقتم تلف نشد و  و وارد سیستم مطبوعاتی نشدم و تن به سانسور ندادم و به سفارشات داستانی و شعری اهمیت ندادم وهمین جا بارها دستگیر و بازداشت شدم و در همین جا با خود تو چه گپ هایی که نزدیم و نقاش های دیگر و عکاس هایی که از من عکس می گرفتند مثل رضا رفیعی راد وچند تایی دیگرو علی اشرف درویشیان که بعد ها کم تر می دیدمش و محمد حقوقی که پوشه به دست می رفت سراغ ناشرهایش برای چاپ کتاب و این جا کنار من نفسی چاق می کرد و میم آزاد که سراغ نشر ثالث می رفت و کورش اسدی و مهدی محسنی عزیز که دوست بسیار خوبی بود و هست و آدم های دیگری مثل محمود گلابدره ای که مجبورم می کرد در باره کتاب هایش حرف بزنم و ول کن جلال آل احمد نبود و بهزاد شیشه گران که بردم دفتر کارش در خیابان شادمان و چه قدر کتاب و مجله داد بهم برای فروش و خیلی های دیگر ازشاعرها و نویسنده ها و فیلم سازهای جوان ومسلم خراسانی که همیشه با ساندویچ فلافل می آمد و ستار پرنون با لهجه زیبای کُردی اش و رضا کاظمی و حسین پاشایی ی نشر مینا و امید رسولی و نوشین و حمید شریف نیا وعلی مسعود هزارجریبی و دانش جوی ادبیاتی که به خاطر چادرش بهش می کفتم سوپرمن و بابک تختی که من بیشتر به خاطر پدر اسطوره اش دوست اش داشتم و دوستان دیگری که شاید آدم ها ی معروفی نبودند، اما آدم های باشرفی بودند و من دوستشان داشتم ودوستان شهرستانی خوبی که برای دیدن من به این جا می آمدند، این خیابان و این پله ها و نگران نبودنم می شدند اگر نبودم تا آن شعر را توی کتاب های شان نوشتم تا نگران بودن من نباشند که اسم شعر را هم گذاشتم خیابان شانزده آذر: من خودکُشی نمی کنم / تا / هر وقت تو آمدی / این جا باشم .......

م: با این که می خواستید از کسی نگویید اسم های زیادی را نام بردید که به نظر من خیلی هم خوب بود و لازم و خاطره انگیز .  

               ف: خُب باید من را احساساتی نکنی چون از کنترل خارج می شوم .

م: از وضعیت شعرامروز بگویید یا هنر امروز؟  

ادامه دارد...

"اسهال" 

    شب اولی که اسهال گرفت با خنده برای بچه ها تعریف می کرد و ریسه می رفت که ازبعد از ظهردرست پونزده باررفته مستراح، اما شب چهارم که به حال مرگ افتاد تازه حالی اش شد که اسهال از سرطان خون هم بدتر است.

   هنوزهم که هنوز است هیچ کس باورش نمی شود که اسهال بتواند یک قهرمان دواستقامت را بفرستد به قبرستان.

" یخ "

     بلند شد رفت آش پزخانه تا برای نوشابه ها یخ بیاورد، اما هیچ وقت برنگشت ...

" خودکُشی "

    منتظر بودم تا از توی مستراح بیاید بیرون که نیامد، اما بعد از چند دقیقه دیدم که از زیردر، خون آبه ی زیادی راه گرفت توی سالن دسست شویی عمومی پارک.

    برایم خیلی جالب و هیجان انگیز بود، چون تا آن موقع شاهد خودکُشی هیچ کس نبودم .

" آرامش "

     من بی کار بودم، بی پول، بی اعتباروبی هیچ پشتوانه ای وحتا کچل، چون تازه از زندان آزاد شده بودم، اما آرام بودم و لب خند برلب داشتم و این قضیه آرامش من همه را گیج و عصبی می کرد و از همه بیشتر هم زنم را...

" مراسم دفن "   

     بابا صبح روز یکم اردی بهشت سال نود مُرد و روز دوم اردی بهشت دفن اش کردیم. در تمام طول عمرم به این موضوع فکر نکرده بودم که در روز دفن بابا باران می بارد و من می تواتنم آن قدر آرام باشم.

    شاید آن روز تنها موقع ی بود در زندگی من که به معجزه اعتقاد پیدا کردم .

" اسباب بازی "

   متأسفانه من خیلی دیرفهمیدم که زن ها مثل اسباب بازی هستند، این را یک زن برنزه خوش قدوبالای نمکی ی کمی هم احمق به من فهماند که پاهای بی نظیری داشت و من گاهی شب ها خواب پاهایش را می دیدم .

    شاید اگر این را زودتر فهمیده بودم با آن ها بیشتر بازی می کردم و بهترو نتیجه این که حالا همه اسباب بازی های دنیا سالم تر بودند ومن سرحال تروآن زن برنزه خوش قدوبالای نمکی ی کمی هم احمق از من راضی تر.

1

 به سکوت دخترم که نگاه می کنم

می فهم ام که دوست ام ندارد ،

                  بعضی چیزها که گفتن ندارد ...  

2

من نه سیگاری می کشم

نه مشروب می خورم ،

   فقط لب های تو توانستند مرا معتاد کنن ...

3

بعد از تو سرگردان کافه ها می شوم

شاید روزی ، جایی ،

پشت میزی ، در کافه ای

زنی را دیدم که ، کمی

فقط کمی شبیه تو باشد خنده هاش ...

4

کاش آن روز اتوبوس زیرم گرفته بود ،

قبل از آن که سرقرار بیایم و تو نباشی ...

5

فقط سایه بان من باش ،

مگر یک مرد آفتابه سوخته و خسته چیز بیشتری می خواهد .

                                                                                                         بوسه جان بایدت، بردهن خویش زن.

                                                                                                                                         "مولانا "

" قرار "

     صدای زنگ درکه پیچید توی کله ات شاید خواب اش را هم نمی دیدی که ساعت هفت صبح سروکله من پشت در خانه ات پیدایش شود. از پشت آیفون باچه مکث واکراهی بفرما گفتی وعجله ای که نداشتی برای فشاردادن دکمه آیفون تا درباز شود. راستش پاهایم سُست شدند و با تمام شوری که داشتم برای دیدنت پشیمانی یک لحظه آمد سراغم که بالا نیایم و برگردم و با همان مینی بوس لکنته ای که آمده بودم برگردم بروم پی کارم قبل ازاین که با قیافه ی همیشه عبوس ات روبرو شوم.

     انگار یک آن یادم رفت که با دعوت خودت آمده بودم، خودت خواسته بودی که البته با اکراه ات، که نه از سربی میلی که بیشتر از سر ترس بود، ترسی که همیشه از من داشتی و شاید هم هیجان ی که گیج و وامانده ات می کرد.

     حتمأ داشتی به چرایی آمدن من فکرمی کردی واین که باید چه کار کنی با من که پله ها را آمده بودم بالا و ایستاده بودم جلو در واحد شماره سه که لای در را باز گذاشته بودی، وبازاز سر شوق شاید و یا برای آن که زود بیایم تو تا کسی من را توی راه پله ها نبیند، که بی سلام ی از طرف هیچ کدام مان با کفش آمدم تو و بدون آن که برگردم در را با کونم پشت سر خودم بستم .

     رنگ ات پریده بود وچهره ی برنزه ی جنوبی ات به سفیدی می زد. بازهم از سرشوق شاید و بازهم از سرترس شاید و لرزش ملایم و خوش آیندی که توی لب هایت پیدا بود که البته برای من هیچ معنی خاصی نداشت، چیزی که من ازش متنفر هستم : بی معنی بودن . بی معنی بودن آدم هایی که همه چیز را مثل خودشان بی معنی می کنند.

     تا آمدی به خودت بیایی رفتم و کنار بخاری گوشه اتاق نشستم تا کمی آرام بگیری و از کلافه گی دربیایی. بدون هیچ حرفی. انگار منتظر بودم تا تو چیزی بگویی که بالاخره با لکنت صدایت درآمد که : خوش آمدی، و من که توی نگاهت بدون آن که چیزی بگویم تبسم کردم، تبسمی که شاید معنی اش ممنون بود و یا تشکری که باعث می شد تا سرم را بالا بگیرم و توی نگاهت خیره شوم. نگاهی که باز هم معنی خاص و دل چسبی برای من نداشت و حسم را کم می کرد و پس می زد و سوال من این که : پس این چشم های وحشی و این اندام بی نظیر وچم و خم های این پلنگ ماده به چه دردی می خورند وقتی حس خالی بودن را به آدم می دهند و حس نبودن را.

     هنوز سرپا بودی وهنوز گیج وهنوز کلافه و مثل همیشه شُل و وارفته، با نگاهی که می تواند هستی را به آتش بکشند اگر اراده کند که نمی کند.

     کمی توی اتاق راه رفتی و دو بارهم رفتی توی آش پزخانه و سریع برگشتی تا این که روبروی من با فاصله خیلی زیادی، آن ته اتاق نشستی والبته دوباره سریع بلند شدی و رفتی به سمت آش پزخانه و با یک سینی بزرگ قرمز پلاستیکی که تویش یک کارد بزرگ و چند تا بادمجان سیاه بود برگشتی و این بارکمی نزدیک تربه من نشستی که برای من قوت قلبی بود وکمی هم معنی دار. انگار که جسارت کرده باشی و فهمیده باشی که نزدیک بودن چه قدر خوب است.

     من نمی دانستم باید چه کارکنم یا چه بگویم . برخورد دوگانه ات گیجم کرده بود. خوب بودی و بد و ترسیده بودی و البته هیجان و شوقی که نمی توانستی قایم اش کنی و من که مانده بودم چه بگویم. کم رو نبودم، اما تو همیشه من را ترسانه بودی از خودت و منع ام کرده بودی از حرف زدن سرراست و صریح، و حس من که فکر می کردم نمی فهمی و سوء تفاهم در تو بیداد می کند. ازآن زن هایی بودی که همیشه خودشان را و حرف شان را و حس شان را و همه هست و نیست شان را قایم می کنند توی خودشان والبته از آن هایی که زود هم لو می روند و همه چیزشان را می شود فهمید و پنهان کاری شان به هیچ دردشان نمی خورد، چون ساده لوحی معصومانه ای دارند که توهم داشتی و داری، البته با چاشنی کمی بدجنسی و اداهای زنانه که خُب طبیعی بود برای زن زیبایی که بی شک مورد توجه بودو باب میل همه مردهای روی کره زمین که از این قضیه هم درک درستی نداشتی و نداری وابلهانه با این توان و زیبایی برخورد می کنی و این زیبایی را هم داری کم کم برای خودت و دیگران بی معنی می کنی .

     تو مشغول پوست کندن بادمجان ها شدی ومن مشغول نگاه کردن به تو و زاویه های بی نظیر اندامت که معنی ندارند ، با آن دامن سیاه بسار بلند لعنتی ات که پاهایت را تا جلو انگشت های شصت ات هم پوشانده بود و دریغ از یک روزنه برای تماشای آن پاهای بی نظیری که بارها و بارها خواب شان را دیده بودم. البته به جزء سوراخ هایی که روی دامنت بود. سه تا سوراخ که یکی شان هم که از همه درشت تر بود درست افتاده بود روی کشاله ران سمت چپ ات تا ذره ای از آن تن برنزه ات مثل یاقوت بزند بیرون.

     فضا یک جوری بود، خیلی داغ و خیلی سنگین که باعث این سنگینی تو بودی، با میزبانی بچه گانه و یخ کرده ات و از یک طرف هم بی تابی ات برای حرف زدن و حتا داد زدن و گریه کردن و شکایت کردن از زمین و زمان ومن که شاید آمده بودم برای شنیدن همین حرف ها که حالا درست به وقت حرف زدن لال شده بودی، چیزی که من ازش تنفر داشتم و بامجان هایی که انگار پوست کندن شان تمامی نداشت و زانو هایت که مدام جابه جا می شدند و تغییری که درجاهای سوراخ های ریز روی دامن ات ایجاد می شد وخانه که هی داشت گرم تر و گرم ترمی شد و سوال های کوتاه و تستی احمقانه ای که من ازت می کردم و جواب های احمقانه تر تو که قاتل زمان بودند و قاتل ثانیه هایی که می توانستند با شکوه تر باشند و تو که داشتی ثانه را هم بی معنی می کردی.

    تا آن روز هیچ وقت انقدر حس حماقت به من دست نداده بود. حماقتی که از تو داشت در من شکل می گرفت و تو که هیچ وقت نخواستی و نتوانستی که زیر بار این حماقت بروی و همین تو را به شدت و برای همیشه خسته کننده می کرد وآدمی متوسط و غیر قابل اعتماد، کودکی که نمی شد در کنارش به حس آرامش رسید، با هیجان هایی شدیدو زود گذر و سکوتی نه از سر اعتماد به نفس و درآیت که از سر بلاهت و کمی رندی بچگانه.

     انگار دارم توهین می کنم به تو و خودم و به رابطه ای که هیچ شکل و تعریفی نداشت واین حس که من چه انتخاب احمقانه ای کرده ام و تو که هنوز داری بادمجان ها را پوست می کنی ومن که دیگر چیزی نمی بینم و گرمای اتاق که دارد دیوانه ام می کند واین میهمانی مسخره ای که دارد به شکل مضحکی پیش می رود و تو که بدترین میزبانی بودی که من در تمام عمرم سراغ دارم و شعله های بخاری که دارند بالاتر و بالاتر می روند وگرمای اتاق که دیگر قابل تحمل نیست .

#######  

     حالا ساعت ده صبح است، من از از احمقانه ترین میهمانی عمرم برگشته ام و نشسته ام توی مینی بوسی که ظرفیت آن هجده نفراست، اما بیست و چهار نفر را چپانده اند توی آن. قرار به حرف زدن بود، اما دریغ از یک جمله به دربخورکه آدم بعد ها بتواند حتا زحمت یاد آوری آن را به خودش بدهد.

     دارم به آن همه حرفی فکرمی کنم که باید زده می شد، آن همه حرفی که ما دو نفر برای هم داشتیم ولال شدن مان و بیشترهم لال شدن خودم، که انگار حماقت یک امر اپیدمی ست که من درکنار تو دچارآن شدم. دچارلالی، دچار حرف نزدنی ازسرحماقت وترس، دچار نگفتنی که تاوان زیادی دارد، دچاراز دست دادن و پرت شدن و نابود شدن و بی معنی بودن که خود این اتفاق ها باعث سوءتفاهم می شود وحرف ها که مضحک ترمی شوند و دیگرحرف زدن غیر ممکن می شود و اعتماد که به صفر می رسد و تو که هنوز داری بادمجان هایت را پوست می کنی و سوراخ های دامن ات که دیگر دیده نمی شوند و خودت که دیگر دیده نمی شوی و من که دارم یچ های گردنه را پایین می روم و بادمجان هایی که تمامی ندارند و تو و من و بادمجان های سیاه سیاه سیاه .....

                                                                                                                                    فردین نظری

                                                                                             زمستان هشتاد و هشت، اسدآباد.

۱- من رویت نمی شوم چون، مطبوعاتی، محفلی و صدا و سیمایی نیستم.

۲- کتاب های من به شکل رسمی چاپ نمی شوند چون تن به سانسور نمی دهم.

۳- درباره حضورم در ایران و عدم مهاجرتم به خارج این که نوشتن در ایران برای من معنی دارد، من کُشتی گیر بوده ام و یاد گرفته ام که روی تشک بجنگم نه توی رختکن.

۴- من خیلی بیشتر از آثارم به خودم متکی هستم.

۵- آخرین کارهای من برگ های کاهوی فردین نظری ست شامل شعرهای خیلی متفاوت و خیلی کوتاه و گزارش مرگ پدرم با عنوان شبی که بابا مُرد.

۶- برخی از شاعران معاصر به خودشان لطف کنند و کم تر از شعرها و نوشته های من کش بروند.

۷- از همشهریان اسد آبادی ام تشکر و سپاس دارم که به آثار من توجه می کنند، البته کمی دیر...

۸- از سایت ها، نشریات محلی، گاهنامه های دانش جویی و هر رسانه ی دیگری خواهش می کنم آثار من را با ذکر نام چاپ کنند و کمی هم برای چاپ آثار من اجازه بگیرند...

و حرف آخر این که من در هنر و ادبیات معاصر ایران چهره ای اثر گذار و مهم هستم و نه چهره ای معروف، من نویسنده ام نه آکتور...

                                                                      با سپاس و درود....

دست هایم دارند کوتاه تر می شوند

و پیشانی ام بلندتر،

من تعادل جهان را به هم ریخته ام...

******

تو خوبی اما

به قول «لورکا»

سفیدی آهاریم را مچاله می کنی...

******

یک مرد

یک ترن

یک راه...

******

ما اختلاف سلیقه داریم،

من تو را دوست دارم

و تو

بستنی وانیلی را با شکر...

دیگر به کلمه ها اعتمادی ندارم/ به چوب پناه برده ام.../

برای دخترم:

« نترس... »

شعر اندوه:

« ونسان ون گوگ... »

و دهان او

پنج عکس

و حفره ای عظیم بر سینه ام...

شعر کوتاه بالا آوردن خون از گلوست...

شعر کوتاه یک بوسه است با پتانسیل بالا...

تراشیدن شعر کوتاه مثل تراشیدن یک تندیس سنگی ست مثل تراشیدن قلب...

شعر کوتاه برشی از هستی ست...

شعر کوتاه تفاهم میان زبان و شعر است...

بعد از بیست سال تازه معنی شعر کوتاه را دارم می فهمم...

شعر کوتاه قتل عام نکردن کلمه هاست...

شعر کوتاه برای خواندن نیست برای بوییدن است،برای نوشیدن....

*

و خون

منظومه ای ست تمام

*

حس اول:

ترور

صادق هدایت

حس دوم:

خودکشی

فروغ فرخزاد...

*

شب ها زود می خوابم

و صبح ها دیر از خواب بیدار می شوم

شاید این طوری

زندگی کوتاه تر شود...

*

همه به داشته های شان افتخار می کنند

من به نداشته هایم

نداشته های من

 بی نهایت اند...

*

بوی عشق بگیر

تا

درخت ها هم به سمت تو قدم بردارند...

*

با نهنگ ها زندگی کن

اگر می خواهی

اهل اقیانوس باشی...

*

شعر غیر سیاسی:

من از زنی حرف می زنم که دوست اش دارم

این جماعت

از سیاست می گویند

از نفت

بنزین

تورم

مطبوعات

انتخابات

من اما تنها

از زنی حرف می زنم که دوست اش دارم...

*

من و نادر حقی را نکشید

ما

خودمان داریم می میریم...

*

شاهکار ون گوگ آن بود که

بوم را رها کرد و

خیره ماند در گندم زار...

بدرود

تو دیدنی بودی /تنی چشیدنی /نه سرودنی /به همین خاطر من شاعر خوبی نشدم...

و دو شعراز میلاد جنت :

۱.

فردا پنج شنبه است

و اندام تو

 در پذیرایی مردی

چسبناک می شود

و شهوت زنی

 فنجان قهوه ی روبرویم را بالا می آورد.

پنجره ها را باز بگذار

می خواهم از شعرهایم دور شوم ...

۲.

تو بی گناهی

هر چند ساطورها سکوت کرده اند

و دست های سلاخی شده ی یک شاعر

روی میز ریخته است ...

تو هم بمیر

می خواهم با سگم زندگی کنم.

لیز می خورم در تو /

و تو مرا در ژرفنای تنت شناور می کنی /

تو همان اقیانوس آرامی هستی /

که میزبان تنها یک نهنگی. /

تن تو ....................................................................

............................................................................

....................................................به نفس نفس افتادم .

بالا می کشم از پاهات

در حوالی زانوهات استراحت می کنم

و شب که مهتاب بر پشت بام بتابد

از تو صعود می کنم.

هنر امروز ما مریض است، ویروس دارد. طاعون گرفته و آنفولانزای مرغی و خوکی ولش نمی کند. سیاست زده است آن هم از نوع حقیرش و اخته اش کرده اند و خودش هم بی سر و صدا تن به این اختگی داده و پذیرفته حقارت و حماقت را. هنر ما درگیر خفه گی و سانسور است. تهی ست و گیج، کم کار و تنبل و البته که دچار توهم و البته که پررو و زبان دراز و اهل ریا و دروغ و کثیف هم دارد می شود و حرامزادگی می کند.

هنر امروز را باید از آب بیرون کشید تا فرو نرفته و خفه نشده . باید خونش را عوض کرد و معده اش را شستشو داد، بلکم دوباره جانی بگیرد، البته اگر فرصتی برای خودش گذاشته باشد.

و میدان های مسکو را

شرط می بندم حتی

هنوز کوچه های اسدآباد را هم خوب نگشته

بله نادر حقی

بی شک مارکوپولو نیست.